Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

यो यस्मिन्देवता तत्त्वे सा तन्माहात्म्यसूचिका । औदकं च महातत्त्वं विष्णोश्चातिप्रियं प्रिये

Transliteration

yo yasmindevatā tattve sā tanmāhātmyasūcikā | audakaṃ ca mahātattvaṃ viṣṇoścātipriyaṃ priye

Translation

Quelle que soit la divinité dite résider dans tel tattva, cette demeure même révèle la grandeur de ce principe. Et le grand principe aqueux (audaka) est infiniment cher à Viṣṇu, ô bien-aimée.

Word by Word

• यः: who/which
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• देवता: the deity
• देवता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• तत्त्वे: in the principle/reality
• तत्त्वे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• सा: she/that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (समासपूर्वपद-रूपम्)

• माहात्म्यसूचिका: indicative of the greatness
• माहात्म्यसूचिका: Kriya (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक) + सूचिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (माहात्म्यस्य सूचिका)

• औदकम्: watery/pertaining to water
• औदकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: औदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• महातत्त्वम्: the great principle
• महातत्त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारयः (महत् तत्त्वम्)

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अतिप्रियम्: very dear
• अतिप्रियम्: Kriya (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अव्ययीभावः (अति प्रियम् = अत्यन्तं प्रियम्)

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced; addressing 'priye')

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Audaka Mahā-tattva (water-principle) as a tattva-tīrtha focus

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Addressed as ‘priye’ (beloved), consistent with an intimate teacher-to-listener frame

Visual Art Cues

Scene: A teacher points to a cosmological chart where tattvas are arranged as elements; deities sit upon their respective principles. The watery mahā-tattva is shown as a luminous ocean-lotus with Viṣṇu seated, indicating special affection; the listener receives the doctrinal key.

Characters & Entities

• Devatā
• Tattva
• Viṣṇu
• Audaka (water principle)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Deity–tattva associations are not arbitrary; they reveal the spiritual excellence of each principle, with water especially cherished by Viṣṇu.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The focus is conceptual: the audaka (water) tattva underlying water-based tīrthas within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; it provides interpretive guidance for understanding water-tīrtha sanctity.