Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

कांची गया विशाला च विरजा लुठति क्षितौ । शालिग्रामं महाक्षेत्रं पतितं तव पादयोः । विराजते प्रभासं च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम्

Transliteration

kāṃcī gayā viśālā ca virajā luṭhati kṣitau | śāligrāmaṃ mahākṣetraṃ patitaṃ tava pādayoḥ | virājate prabhāsaṃ ca kṣetraṃ ca puruṣottamam

Translation

Kāñcī, Gayā et Viśālā—ainsi que Virajā—se roulent sur la terre en vénération. Śāligrāma, le grand kṣetra sacré, est tombé à tes pieds. Prabhāsa resplendit, et de même le saint kṣetra de Puruṣottama (Puri).

Word by Word

• काञ्ची: Kāñcī
• काञ्ची: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काञ्ची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• गया: Gayā
• गया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• विशाला: Viśālā
• विशाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• विरजा: Virajā
• विरजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विरजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• लुठति: rolls / lies prostrate
• लुठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लुठ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• क्षितौ: on the ground
• क्षितौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन

• शालिग्रामम्: Śāligrāma
• शालिग्रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शालिग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• महाक्षेत्रम्: the great sacred field
• महाक्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् क्षेत्रम्)

• पतितम्: fallen (at)
• पतितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (शालिग्रामम्/महाक्षेत्रम्)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

• पादयोः: of (your) two feet
• पादयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), द्विवचन

• विराजते: shines / is splendid
• विराजते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√राज् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• प्रभासम्: Prabhāsa
• प्रभासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• क्षेत्रम्: the sacred field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• पुरुषोत्तमम्: Puruṣottama (the supreme person)
• पुरुषोत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणाम् उत्तमम्)

Speaker

Narrator within Dvārakā-māhātmya (contextual voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (with Prabhāsa and Puruṣottama highlighted)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand procession of personified kṣetras: Kāñcī as a jeweled southern queen; Gayā as a solemn priestly figure with piṇḍa-tray; Viśālā/Kāśī as a lamp-lit ghat goddess; Virajā as a river-goddess; Śāligrāma as a dark sacred stone carried on a cushion; all perform rolling prostration toward Dvārakā’s lotus-feet. In the distance, Prabhāsa (Somnātha coast) and Puruṣottama (Jagannātha temple silhouette) glow as radiant sanctuaries.

Characters & Entities

• Kāñcī
• Gayā
• Viśālā
• Virajā
• Śāligrāma
• Prabhāsa
• Puruṣottama-kṣetra (Purī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse amplifies tīrtha-mahattva by portraying many famed kṣetras as humbled before the praised sacred center, urging reverence for dharma-filled places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā is the focal praise; additionally, Prabhāsa and Puruṣottama-kṣetra (Purī) are explicitly celebrated as shining holy fields.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; reverential prostration (falling at the feet, rolling on the ground) is the devotional posture highlighted.