Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 55

बाह्यो पवनमध्ये तु पूजयामास तं तथा । अवनिज्य स्वयं पादौ विप्रपादावनेजनम् । धारयामास शिरसा जगतः पावनो हरिः

bāhyo pavanamadhye tu pūjayāmāsa taṃ tathā | avanijya svayaṃ pādau viprapādāvanejanam | dhārayāmāsa śirasā jagataḥ pāvano hariḥ

Au dehors, à l’air libre, Il l’honora comme il se doit. De Ses propres mains, Il lava les pieds du brâhmane, et Hari—purificateur des mondes—porta sur Sa tête l’eau de ce lavage.

बाह्यःoutside (in the open)
बाह्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबाह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (हरिः)
पवनमध्येin the midst of the wind/open air
पवनमध्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपवन + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (मध्य), सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (पवने मध्यं यस्मिन्)
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
पूजयामासworshipped/honoured
पूजयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative/iterative nuance)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तथाthus
तथा:
Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb: thus/in that manner)
अवनिज्यhaving washed
अवनिज्य:
Kriya-viseshana (Adverbial to main verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअव-निज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): 'washing'
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta (Agent-emphasis/कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय, कर्तृवाचक-क्रियाविशेषण (by oneself)
पादौ(the two) feet
पादौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), द्विवचन
विप्रपादावनेजनम्the washing-water of the Brahmin’s feet
विप्रपादावनेजनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविप्र + पाद + अवनेजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विप्रस्य पादयोः अवनेजनम्)
धारयामासheld/bore
धारयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative/iterative nuance)
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
पावनःpurifier
पावनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपावन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (हरिः)
हरिःHari (Vishnu/Krishna)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Narrator (contextual purāṇic narrator within Dvārakā Māhātmya)

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Scene: In the open courtyard, Kṛṣṇa kneels before a brāhmaṇa, gently washing the sage’s feet; he lifts the foot-water and touches it to his head, attendants watching in reverent silence.

H
Hari (Kṛṣṇa)
D
Durvāsā
B
Brāhmaṇa

FAQs

Reverence to realized sages is itself purifying; humility and service are central to purāṇic dharma.

Dvārakā, shown as a place where the highest standard of honoring guests and sages is practiced.

Pāda-prakṣālana (washing a revered guest’s feet) and honoring the pādodaka/caraṇāmṛta by placing it on the head.