Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । तत्तीरे स्थापयामास सहस्रकिरणं प्रभुम्

Transliteration

brahmakuṇḍamiti khyātaṃ sarvapāpaharaṃ śubham | tattīre sthāpayāmāsa sahasrakiraṇaṃ prabhum

Translation

Ce tīrtha devint célèbre sous le nom de « Brahmakuṇḍa », auspiceux et ôtant tous les péchés. Sur sa rive, il installa le Seigneur aux mille rayons, le Soleil.

Word by Word

• ब्रह्मकुण्डम्: Brahmā’s pond (Brahma-kuṇḍa)
• ब्रह्मकुण्डम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः कुण्डम्), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (अत्र प्रथमा—‘ख्यातम्’)

• इति: thus, as
• इति: Quotative/Name-marker
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-उद्धरण/नामनिर्देश (thus, called)

• ख्यातम्: known, famed
• ख्यातम्: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (ब्रह्मकुण्डम्)

• सर्वपापहरम्: remover of all sins
• सर्वपापहरम्: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वेषां पापानां हरः), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (ब्रह्मकुण्डम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (ब्रह्मकुण्डम्)

• तत्: that
• तत्: Deictic (निर्देशक)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी-सम्बद्ध (तस्मिन्) — अत्र ‘तत्तीरे’ इत्यत्र पूर्वपदम्

• तीरे: on the bank
• तीरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकं सामान्य), एकवचन, सप्तमी (अधिकरण)

• स्थापयामास: installed, set up
• स्थापयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) (णिच्-प्रयोजक)
• Form: लिट् (परिपूर्ण), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; धातु: स्थापय् (स्था + णिच्)

• सहस्रकिरणम्: the thousand-rayed (Sun)
• सहस्रकिरणम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र + किरण (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (यस्मिन् सहस्रं किरणाः सः), पुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; विशेषणम् (प्रभुम्)

• प्रभुम्: the lord (deity)
• प्रभुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice within Dvārakā Māhātmya; specific speaker not stated in the excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmakuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred pond labeled Brahmakuṇḍa; Brahmā consecrates a radiant Sūrya image on the bank—Sūrya with lotus, halo of a thousand rays—while pilgrims and devas witness the auspicious act.

Characters & Entities

• Brahmakuṇḍa
• Sūrya (Sahasrakiraṇa)
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes a conduit of purification when consecrated by divine agency and linked to deities like Sūrya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Brahmakuṇḍa, a celebrated tīrtha in the Dvārakā Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights consecration—installing Sūrya on the bank of Brahmakuṇḍa; bathing merit is implied by ‘sarvapāpahara’.