Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ततस्तीर्थान्यनेकानि भ्रांत्वा शक्रो नराधिप । क्रमेणैवार्बुदं प्राप्तस्तत्र दृष्ट्वा जलाशयम् । स्नानं चक्रे ततः श्रान्तो महौजाः प्रत्यपद्यत

Transliteration

tatastīrthānyanekāni bhrāṃtvā śakro narādhipa | krameṇaivārbudaṃ prāptastatra dṛṣṭvā jalāśayam | snānaṃ cakre tataḥ śrānto mahaujāḥ pratyapadyata

Translation

Puis, ô roi, Śakra (Indra), après avoir erré par de nombreux tīrtha, parvint en son temps à Arbuda. Là, voyant un lac, le puissant—accablé de fatigue—s’y baigna, et ensuite obtint une grande splendeur et vigueur, le mahā-ojas.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• तीर्थानि: sacred places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• अनेकानि: many
• अनेकानि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (तीर्थानि)

• भ्रान्त्वा: having wandered
• भ्रान्त्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) → भ्रान्त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• नराधिप: O king (lord of men)
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नराधिप (प्रातिपदिक; नर + अधिप)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• क्रमेण: gradually, in sequence
• क्रमेण: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणत्वेन (adverbially: ‘in due course/gradually’)

• एव: indeed
• एव: Nipāta (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)

• अर्बुदम्: Arbuda (place/mountain)
• अर्बुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राप्तः: reached
• प्राप्तः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतार्थे ‘having reached’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• जलाशयम्: a reservoir of water, lake
• जलाशयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जलाशय (प्रातिपदिक; जल + आशय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• चक्रे: did/performed
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• श्रान्तः: tired
• श्रान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• महौजाः: the mighty one (of great vigor)
• महौजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महौजस् (प्रातिपदिक; महत् + ओजस्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि-समास (महद् ओजः यस्य सः)

• प्रत्यपद्यत: returned/attained (again)
• प्रत्यपद्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति+पद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Pulastya (deduced from immediate chapter context; dialogue with a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahaujasā Tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Narādhipa (king) addressed by the storyteller of the khanda

Visual Art Cues

Scene: Indra, after long pilgrimage, arrives at Arbuda, sees a shining lake, bathes, and his body regains mahā-ojas; gods or attendants may be in the distance.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Arbuda
• jalāśaya (sacred lake)
• tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the greatest beings seek purification and renewal through tīrtha-snān; sacred places restore spiritual power (ojas) when approached with reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred jalāśaya (lake) at Arbuda, associated with the Mahaujasā Tīrtha tradition in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in the tīrtha’s waters.