Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

उपायं सुमहद्ध्यात्वा जाह्नवीसंगसंभवम् । तेनादिष्टा गणाः सर्वे नंदिभृङ्गिपुरःसराः

upāyaṃ sumahaddhyātvā jāhnavīsaṃgasaṃbhavam | tenādiṣṭā gaṇāḥ sarve naṃdibhṛṅgipuraḥsarāḥ

Ayant conçu un très grand dessein par lequel l’union avec Jāhnavī (Gaṅgā) pourrait s’accomplir, il donna ordre à tous les gaṇas, conduits par Nandin et Bhṛṅgin.

उपायम्a means/plan
उपायम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्
सुमहत्very great
सुमहत्:
Modifier (of upāyam)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; विशेषणम् ‘उपायम्’ इत्यस्य; समासः: सु-महत् (कर्मधारयः/उपपद-समासवत्)
ध्यात्वाhaving considered
ध्यात्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive) ‘having meditated/considered’
जाह्नवीसंगसंभवम्arising from association with Jahnavi (Ganga)
जाह्नवीसंगसंभवम्:
Modifier (of upāyam)
TypeAdjective
Rootजाह्नवी (प्रातिपदिक) + सङ्ग (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; विशेषणम् ‘उपायम्’ इत्यस्य; समासः: जाह्नवी-सङ्ग-सम्भव (तत्पुरुषः) ‘जाह्नव्याः सङ्गात् सम्भवः’
तेनby him/thereby
तेन:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया) एकवचनम्; सर्वनाम
आदिष्टाःwere ordered
आदिष्टाः:
Kriya (Passive predicate)
TypeVerb
Rootआ (उपसर्ग) + दिश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle) पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; ‘commanded/ordered’
गणाःattendants/hosts
गणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्
सर्वेall
सर्वे:
Modifier (of gaṇāḥ)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; विशेषणम् ‘गणाः’ इत्यस्य
नन्दि-भृङ्गि-पुरःसराःwith Nandi and Bhṛṅgī as leaders
नन्दि-भृङ्गि-पुरःसराः:
Modifier (of gaṇāḥ)
TypeAdjective
Rootनन्दि (प्रातिपदिक) + भृङ्गि (प्रातिपदिक) + पुरःसर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; विशेषणम् ‘गणाः’ इत्यस्य; समासः: नन्दि-भृङ्गि-पुरःसर (तत्पुरुषः) ‘नन्दि-भृङ्गी पुरःसरौ येषाम्’ (अग्रगामिनौ)

Pulastya

Tirtha: Proposed kuṇḍa of Arbuda (Gaṅgā-saṅgama enabling)

Type: kund

Listener: King (nṛpasattama)

Scene: Śiva, after deep contemplation, issues a command; Nandin and Bhṛṅgin stand at the fore, with ranks of gaṇas ready—some carrying tools, others bearing stones and ritual vessels—against the rugged Arbuda slope.

Ś
Śiva
G
Gaṅgā (Jāhnavī)
G
Gaṇas
N
Nandin
B
Bhṛṅgin

FAQs

Sacred geography is shaped through purposeful divine action; the Lord’s attendants become instruments for establishing pilgrim-benefiting tīrthas.

Arbuda’s Acaleśvara area, where arrangements are made for Gaṅgā’s association.

Not a ritual, but a directive initiating sacred construction—preparing the ground for a water-based holy spot (kuṇḍa/tīrtha).