Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यत्र सिद्धिं गता राजन्वालखिल्या महर्षयः । तैस्तत्र निर्मितं कुण्डं सुरम्यं गिरि गह्वरे

Transliteration

yatra siddhiṃ gatā rājanvālakhilyā maharṣayaḥ | taistatra nirmitaṃ kuṇḍaṃ suramyaṃ giri gahvare

Translation

Ô roi, c’est là que les grands sages Vālakhilya atteignirent la siddhi. Et là, dans un creux de la montagne, ils façonnèrent un kuṇḍa splendide et ravissant.

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: “where”)

• सिद्धिम्: attainment, success
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• गताः: having gone, having attained
• गताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + गत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग (कर्तृसामानाधिकरण)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• वालखिल्याः: the Vālakhilya sages
• वालखिल्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वालखिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (ऋषिगण-नाम)

• महर्षयः: great seers
• महर्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तैः: by them
• तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (there)

• निर्मितम्: constructed, made
• निर्मितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्मा (धातु) + निर्मित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कुण्डम् इति विशेषण)

• कुण्डम्: a pond, water-tank
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• सुरम्यम्: very beautiful
• सुरम्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कुण्डम् इति विशेषण)

• गिरि: of the mountain
• गिरि: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदभावः (गह्वरे इति समासार्थे ‘गिरेः’), अव्यक्त-विभक्ति (समासपूर्वपद)

• गह्वरे: in a cave, in a hollow
• गह्वरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गह्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Speaker

Pulastya (contextual continuity in Adhyāya 16)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā (kund in giri-gahvara)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (king)

Visual Art Cues

Scene: In a rocky mountain hollow, a circle of tiny, radiant Vālakhilya sages sits in meditation; nearby, they carve/shape a beautiful kund, water shimmering as if newly invoked by mantra.

Characters & Entities

• Vālakhilya
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha gains sanctity through realized sages; their siddhi and tapas consecrate the landscape and establish enduring sacred institutions like kuṇḍas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Maṇikarṇikā-associated region and its kuṇḍa set within a mountain hollow, tied to the Vālakhilyas’ siddhi.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is commanded in this verse; it provides the tīrtha’s origin, supporting later practices like snāna and tarpaṇa at the kuṇḍa.