Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

तं पूरय ममादेशाद्द्रुतं गत्वाऽभिपांसुभिः । येन न स्याद्गतिस्तत्र कस्यचिन्मृत्युधर्मिणः

taṃ pūraya mamādeśāddrutaṃ gatvā'bhipāṃsubhiḥ | yena na syādgatistatra kasyacinmṛtyudharmiṇaḥ

« Par mon ordre, va promptement et comble cette caverne de sable, afin qu’aucun mortel —soumis à la loi de la mort— n’y trouve passage. »

तम्that (it)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अन्वादेश-सर्वनाम
पूरयfill
पूरय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपूरय् (धातु; √पूर्/पूरयति, चुरादि)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
आदेशात्from (by) the command
आदेशात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootआदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
द्रुतम्quickly
द्रुतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्रुत (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootगम् (धातु; √गम्)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
अभि-पांसुभिःwith/using (heaps of) dust
अभि-पांसुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय) + पांसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; ‘अभि’ उपसर्ग-सन्निकर्षार्थः
येनby which
येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु; √अस्)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
गतिःpassage/way
गतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
कस्यचित्of anyone
कस्यचित्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)
मृत्युधर्मिणःof one subject to death
मृत्युधर्मिणः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक) + धर्मिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: ‘मृत्युः धर्मः यस्य’ (मृत्युधर्मिन्)

Śakra (Indra)

Tirtha: Nāga-bila (Hāṭakeśvara-kṣetra)

Type: cave

Listener: Śaunaka and sages

Scene: Indra commands Vāyu to rush to the cavern and fill it with sand; the cave mouth is shown being choked by swirling sand carried on a powerful wind.

Ś
Śakra (Indra)
S
Saṃvartakānila
M
Mahānāga-bila
H
Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

Worldly power tries to restrict access, yet tīrtha-events ultimately reveal higher divine will beyond mere control.

The Mahānāga-bila within Hāṭakeśvara-kṣetra.

No ritual is prescribed; the verse narrates Indra’s instruction to obstruct the passage.