Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

सूत उवाच । एनज्जगद्द्विजश्रेष्ठाः सर्वं सोममयं स्मृतम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते तस्मिंस्त्रैलोक्यं स्यात्प्रतिष्ठितम्

Transliteration

sūta uvāca | enajjagaddvijaśreṣṭhāḥ sarvaṃ somamayaṃ smṛtam | tasmātpratiṣṭhite tasmiṃstrailokyaṃ syātpratiṣṭhitam

Translation

Sūta dit : Ô meilleurs des brāhmanes, on se souvient que ce monde entier est pénétré de Soma. Ainsi, lorsqu’il est établi en ce lieu, les trois mondes eux-mêmes sont affermis.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• जगत्: world
• जगत्: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (एतत् इति समानाधिकरण)

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठाः: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; बहुवचन

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (जगत् इति विशेषण)

• सोममयम्: made of Soma
• सोममयम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + मयट् (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (जगत् इति विशेषण)

• स्मृतम्: is declared/remembered as
• स्मृतम्: क्रिया (Predicative passive)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (is said/considered)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: हेतु (Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/अपादानार्थक (therefore)

• प्रतिष्ठिते: when (it) is established
• प्रतिष्ठिते: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रति-स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; (सप्तमी-सम्बन्धे)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• स्यात्: would be/should be
• स्यात्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: established
• प्रतिष्ठितम्: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्रति-स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (त्रैलोक्यम् इति विधेय-विशेषण)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (dvija-śreṣṭhāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Sūta teaching: behind him a visionary tableau—Soma’s cool radiance permeating herbs, waters, and the three worlds stacked (heaven–midworld–earth), with the tīrtha as a luminous anchor point.

Characters & Entities

• Sūta
• Soma
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The deity is not merely local—Soma is cosmic; establishing sacred presence symbolizes stabilizing order in life and cosmos.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Soma-āyatana where Soma is ‘pratiṣṭhita’; its sanctity is justified through Soma’s cosmic pervasion.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied importance of pratiṣṭhā (ritual establishment) of Soma; no step-by-step rite is detailed here.