Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 102

पितामहमुखान्दृष्ट्वा देवान्प्राप्तान्सुराधिपः । पराङ्मुखानकस्माच्च संजातान्विस्मयान्वितः । ततः प्रोवाच संभ्रांतः किमिदं गम्यते सुराः । दृष्ट्वापि मामनाभाष्य कच्चित्क्षेमं गृहे मम

pitāmahamukhāndṛṣṭvā devānprāptānsurādhipaḥ | parāṅmukhānakasmācca saṃjātānvismayānvitaḥ | tataḥ provāca saṃbhrāṃtaḥ kimidaṃ gamyate surāḥ | dṛṣṭvāpi māmanābhāṣya kaccitkṣemaṃ gṛhe mama

Voyant les dieux arriver, Brahmā en tête, le seigneur des dieux fut saisi d’étonnement lorsqu’ils détournèrent soudain le visage. Puis, troublé, il dit : «Qu’est-ce donc ? Pourquoi partez-vous, ô dieux ? Vous me voyez et pourtant vous ne parlez pas. Tout est-il en sûreté dans ma demeure ?»

पितामह-मुखान्the faces of the Grandfather (Brahmā)
पितामह-मुखान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितामहस्य मुखानि)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having seen’
देवान्the gods
देवान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
प्राप्तान्arrived
प्राप्तान्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘arrived/come’ (देवान् विशेषयति)
सुर-अधिपःthe lord of the gods (Indra)
सुर-अधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् अधिपः)
पराङ्-मुखान्turned away
पराङ्-मुखान्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपराङ् (अव्यय/उपसर्गसदृश) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (‘पराङ्मुख’ = ‘turned away’) (देवान् विशेषयति)
अकस्मात्suddenly
अकस्मात्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअकस्मात् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय-बोधक (conjunction)
संजातान्having become
संजातान्:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-जा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘become/arisen’ (देवान् विशेषयति)
विस्मय-अन्वितःfilled with astonishment
विस्मय-अन्वितः:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (विस्मयेन अन्वितः)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अव्यय-प्रयोगः (adverb: ‘then/from that’)
प्रोवाचsaid
प्रोवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उच्/वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
संभ्रान्तःagitated
संभ्रान्तः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-भ्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘agitated/confused’ (सुराधिपः विशेषयति)
किम्what
किम्:
Karma/Prashna (Interrogative object/प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
इदम्this
इदम्:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘this’
गम्यतेis being gone to / is going
गम्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (passive)
सुराःO gods
सुराः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संबोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
अपिeven
अपि:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/समुच्चयार्थ (particle: ‘even/also’)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अनाभाष्यwithout addressing
अनाभाष्य:
Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-भाष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय, नञ्-पूर्वक (negative gerund): ‘without speaking (to)’
कच्चित्is it the case that…?
कच्चित्:
Prashna (Interrogative marker/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकच्चित् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रश्नार्थक-निपात (interrogative particle: ‘whether/indeed?’)
क्षेमम्well-being/safety
क्षेमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गृहेin (my) house
गृहे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Śakra (Indra)

Scene: Indra in his celestial court sees Brahmā-led devas arrive; they avert their faces and withdraw, while Indra rises in alarm and questions them, the atmosphere tense and ominous.

Ś
Śakra (Indra)
D
Devas
P
Pitāmaha (Brahmā)

FAQs

Social and cosmic order responds to moral stain; realization and humble inquiry are the first steps toward purification.

No specific tīrtha is named in this verse; it is part of the lead-up to tīrtha-centered resolution in the māhātmya.

None in this verse; it is a dialogic turning point that precedes instruction on remedy.