Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

तस्मात्स्पृश निजं शीर्षं ब्रह्मन्नेतदसंशयम् । यावदेवं गते ब्रह्मा शिरः स्पृशति पाणिना । तावत्तत्र स्थितः साक्षात्तद्रूपो वृषवाहनः

tasmātspṛśa nijaṃ śīrṣaṃ brahmannetadasaṃśayam | yāvadevaṃ gate brahmā śiraḥ spṛśati pāṇinā | tāvattatra sthitaḥ sākṣāttadrūpo vṛṣavāhanaḥ

«Ainsi donc, ô Brahman, touche ta propre tête : il n’y a là aucun doute.» Lorsque Brahmā s’avança ainsi et posa sa main sur sa tête, à cet instant même Vṛṣavāhana (Śiva, le Seigneur au taureau pour étendard) se tint là, manifesté, prenant cette forme même.

तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (तस्मात् = तस्मात्/तस्मादिति), हेत्वर्थे/तस्मात् = 'therefore/from that'
स्पृशtouch
स्पृश:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
निजम्one's own
निजम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम्
शीर्षम्head
शीर्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशीर्षन्/शीर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
ब्रह्मन्O Brahman (O Brahmā)
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma/Pratijñā (वाक्यांश-उद्देश्य)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; 'this' (here: predicate/statement)
असंशयम्undoubtedly
असंशयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअसंशय (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणरूपेण) = 'without doubt'
यावत्as long as
यावत्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formअव्यय (यावत् = 'as long as/until')
एवम्thus
एवम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक)
गतेwhen (he/it) had gone
गते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समासानुसार; 'when (it) has gone/when (he) has gone' (locative absolute sense)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
शिरःhead
शिरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
स्पृशतिtouches
स्पृशति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पाणिनाwith (his) hand
पाणिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
तावत्so long
तावत्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय (तावत् = 'so long/then')
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
स्थितःstanding/remaining
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
साक्षात्directly/in person
साक्षात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रत्यक्षार्थे)
तद्रूपःof that form
तद्रूपः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (तस्य रूपम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
वृषवाहनःthe bull-bannered one (Śiva)
वृषवाहनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वृषस्य वाहनम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

Narrator (Purāṇic narrator)

Type: kshetra

Scene: Brahmā, prompted by a decisive instruction, touches his own head; at that instant Śiva as Vṛṣavāhana appears before him, mirroring or assuming the indicated form, with gods witnessing the miracle.

B
Brahmā
Ś
Śiva (Vṛṣavāhana)

FAQs

When dharma is restored through confession and compliance, divine grace can appear directly and guide the seeker.

The scene supports the Mahātmya of Rudraśiraḥ, a Śaiva tīrtha whose sanctity is grounded in this divine encounter.

A symbolic act is commanded—touching one’s head—leading into the establishment of a prāyaścitta and tīrtha-fame.