Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

मृगलिप्सुर्वने तस्मिन्भ्रममाण इतस्ततः । श्रमार्तो वृषराशिस्थे भास्करे दिनमध्यगे

mṛgalipsurvane tasminbhramamāṇa itastataḥ | śramārto vṛṣarāśisthe bhāskare dinamadhyage

Désireux de gibier, il erra çà et là dans cette forêt. Brisé de fatigue, lorsque le soleil, à midi, se tenait dans le Taureau, il s’épuisa.

मृग-लिप्सुःdesiring to catch deer
मृग-लिप्सुः:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृग (प्रातिपदिक) + लिप्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुषः (मृगं लिप्सुः = desiring deer); पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्; nominative singular; विशेषणम्
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular
भ्रममाणःwandering
भ्रममाणः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्तः (present active participle); पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्
इतस्from here
इतस्:
Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्ययम्; दिशावाचक-अव्ययम् (ablatival adverb)
ततःfrom there
ततः:
Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; दिशावाचक-अव्ययम्
श्रम-आर्तःdistressed by fatigue
श्रम-आर्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रम (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (श्रमेन आर्तः); पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्; nominative singular; विशेषणम्
वृष-राशि-स्थेbeing in the sign of Taurus
वृष-राशि-स्थे:
Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृष + राशि + स्थ (प्रातिपदिके)
Formसप्तमी-तत्पुरुषः/उपपदसमासः (वृषराशौ स्थः); नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular agreeing with भास्करे
भास्करेwhen the sun
भास्करे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular
दिन-मध्य-गेat midday
दिन-मध्य-गे:
Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिन + मध्य + ग (प्रातिपदिके)
Formसप्तमी-तत्पुरुषः (दिनस्य मध्ये गः); पुल्लिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular agreeing with भास्करे

Sūta

Type: kshetra

Scene: The king, intent on hunting, wanders through dense forest; the sun blazes at zenith, heat shimmering; his posture shows fatigue—lowered shoulders, loosened grip on bow—foreshadowing a turn from violence to reverence.

S
Sahasrārjuna (implied)
B
Bhāskara (Sun)

FAQs

Worldly pursuits (like hunting) lead to fatigue and dependence, setting the stage for dharma expressed through hospitality and restraint.

No new tīrtha is named; the forest setting is part of the Hāṭakeśvara-kṣetra narrative region.

None; it provides narrative and astrological time context.