Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

adyeyaṃ kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā | yasyāṃ snāne naraiḥ śreyaḥ prāpyate puṣkarodake | ādyaṃ tu puṣkaraṃ dūre na gantuṃ śakyate'dhunā

Aujourd’hui est la sainte Kārttikī, jointe à la conjonction de Kṛttikā ; en se baignant ce jour-là dans les eaux de Puṣkara, les hommes obtiennent un bien spirituel et du mérite. Mais le Puṣkara originel est lointain, et il n’est pas possible d’y aller maintenant.

अद्यtoday
अद्य:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (today/now)
इयम्this
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कार्तिकीKārtikī (day)
कार्तिकी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्तिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुण्याholy
पुण्या:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'कार्तिकी' इति विशेषण
कृत्तिकायोगसंयुताjoined with Kṛttikā-yoga
कृत्तिकायोगसंयुता:
Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत्तिका (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कृत्तिकायोगेन संयुता)
यस्याम्in which (day)
यस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (referring to 'कार्तिकी')
स्नानेin bathing
स्नाने:
Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
नरैःby men
नरैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
श्रेयःspiritual good
श्रेयः:
Karma (Result/object attained/कर्म)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राप्यतेis obtained
प्राप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: is obtained)
पुष्करोदकेin the water of Puṣkara
पुष्करोदके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुष्करस्य उदकम्)
आद्यम्the first
आद्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'पुष्करम्' इति विशेषण
तुbut
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारण-अव्यय (but/indeed)
पुष्करम्Puṣkara (the first)
पुष्करम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दूरेfar away
दूरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोग (locative of state: at a distance)
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Karma (Complement of ability/कर्म)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययवत्; 'शक्यते' इत्यस्य पूरक
शक्यतेis possible
शक्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (it is possible)
अधुनाnow
अधुना:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (now)

Viśvāmitra (embedded thought/utterance reported by Sūta)

Tirtha: Puṣkaratraya / Puṣkara-udaka (local manifestation)

Type: kund

Listener: Ṛṣayaḥ

Scene: Viśvāmitra speaks to himself in resolve: the sky marked by Kṛttikā stars, three lotus-filled pools nearby; a distant horizon suggests faraway Puṣkara, unreachable now.

V
Viśvāmitra
K
Kārttikī
K
Kṛttikā
P
Puṣkara (waters)
Ā
Ādya Puṣkara (primary Puṣkara)

FAQs

When sacred time arrives, one should not miss dharma due to distance; a nearby sanctified tīrtha can confer the intended merit.

Puṣkara waters in the local Puṣkara-traya, contrasted with the distant “Ādya Puṣkara.”

Kārttikī bathing in Puṣkara water—especially under the Kṛttikā conjunction—is said to yield śreyas (spiritual good).