Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र समायातं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कस्मिन्स्थाने च विज्ञेयं कैश्चिह्नैर्वद सूतज

ṛṣaya ūcuḥ | kathaṃ tatra samāyātaṃ supuṇyaṃ puṣkaratrayam | kasminsthāne ca vijñeyaṃ kaiścihnairvada sūtaja

Les sages dirent : « Comment la très sainte triade des bassins de Puṣkara est-elle venue en ce lieu ? En quel endroit doit-on la reconnaître, et par quels signes ? Dis-le-nous, ô fils de Sūta. »

ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
कथम्how
कथम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
समायातम्arrived/come
समायातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'पुष्करत्रयम्' इति विशेषण
सुपुण्यम्very holy
सुपुण्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + पुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'पुष्करत्रयम्' इति विशेषण
पुष्करत्रयम्the three Pushkaras
पुष्करत्रयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (त्रयम् पुष्कराणि)
कस्मिन्in which
कस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; प्रश्न-सर्वनाम
स्थानेplace
स्थाने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
विज्ञेयम्to be known/recognized
विज्ञेयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootवि-ज्ञा (धातु) + तव्य (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'पुष्करत्रयम्' इति विशेषण
कैःby which
कैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; प्रश्न-सर्वनाम
चिह्नैःsigns/marks
चिह्नैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचिह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
वदtell
वद:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
सूतजO son of the Sūta
सूतज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सूतस्य जः)

Ṛṣis (sages)

Tirtha: Puṣkaratraya

Type: kund

Listener: Sūta-ja / Sūta-putra (the narrator addressed)

Scene: A forest-āśrama gathering: seated ṛṣis with matted locks and deer-skins question Sūta’s son about the ‘Puṣkara-traya’, gesturing toward a distant sacred landscape.

Ṛṣis
P
Puṣkara-traya
S
Sūta

FAQs

Pilgrimage is not random; sacred sites have origin-stories and identifiable signs preserved through authoritative transmission.

Puṣkara-traya—the three sacred Puṣkara pools—whose origin and markers the sages request.

None directly; the verse requests practical guidance for recognizing the tīrtha.