Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

निर्विद्य भूतले शर्वः सर्वव्यापी सदा शिवः । हाटकेश्वरसंज्ञेऽस्मिन्क्षेत्रे देवः स्वयं स्थितः

nirvidya bhūtale śarvaḥ sarvavyāpī sadā śivaḥ | hāṭakeśvarasaṃjñe'sminkṣetre devaḥ svayaṃ sthitaḥ

Bien qu’omniprésent, Śarva—Śiva toujours propice—comme lassé du monde terrestre, demeure en personne dans ce kṣetra sacré nommé Hāṭakeśvara.

निर्विद्यhaving become dispassionate
निर्विद्य:
Sambandha (पूर्वक्रिया/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootnir-√विद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (gerund/absolutive: having become indifferent/disgusted)
भूतलेon the earth’s surface
भूतले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhū-tala (प्रातिपदिक; भू + तल)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (bhūyāḥ talaṃ: ‘surface of the earth’)
शर्वःŚarva (Śiva)
शर्वः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (masculine nominative singular; epithet of Śiva)
सर्वव्यापीall-pervading
सर्वव्यापी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva-vyāpin (प्रातिपदिक; सर्व + व्यापिन्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; तत्पुरुषः (sarvatra vyāpnoti: all-pervading)
सदाalways
सदा:
Sambandha (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb: ‘always’)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (masculine nominative singular)
हाटकेश्वरसंज्ञेin (the place) called Hāṭakeśvara
हाटकेश्वरसंज्ञे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Roothāṭaka-īśvara-saṃjñā (प्रातिपदिक; हाटक + ईश्वर + संज्ञा)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (agreeing with क्षेत्रे); बहुपद-तत्पुरुषः (‘having the designation Hāṭakeśvara’)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (pronoun: neuter locative singular)
क्षेत्रेin the sacred field
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (neuter locative singular)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (masculine nominative singular)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध-क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formअव्यय; स्वतः/आत्मनः क्रियाविशेषण (indeclinable: ‘himself/of his own accord’)
स्थितःabides, is stationed
स्थितः:
Kriya (State/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु) + क्त (स्थित)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (past participle used predicatively: ‘stood/abiding’)

Sūta (deduced)

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Scene: Śiva as an all-pervading cosmic presence subtly overlaying the landscape, yet also shown seated/standing near a shrine in the Hāṭakeśvara field—suggesting localized grace within universal immanence.

Ś
Śarva
Ś
Śiva
H
Hāṭakeśvara-kṣetra
H
Hāṭakeśvara

FAQs

Even the all-pervading Lord chooses particular sacred places to be specially accessible to devotees.

Hāṭakeśvara-kṣetra, presented as a place where Śiva is ‘personally present’.

None explicitly; the verse establishes the sanctity of the kṣetra as a basis for pilgrimage and worship.