Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

मांधाता धुन्धुमारश्च हरिश्चंद्रः पुरूरवाः । भरतः कार्तवीर्यश्च षडेते चक्रवर्तिनः

Transliteration

māṃdhātā dhundhumāraśca hariścaṃdraḥ purūravāḥ | bharataḥ kārtavīryaśca ṣaḍete cakravartinaḥ

Translation

Māndhātā, Dhundhumāra, Hariścandra, Purūravas, Bharata et Kārtavīrya : ces six-là sont renommés comme cakravartins.

Word by Word

• मांधाता: Māṃdhātā
• मांधाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मांधातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• धुन्धुमारः: Dhundhumāra
• धुन्धुमारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धुन्धुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• हरिश्चंद्रः: Hariścandra
• हरिश्चंद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि + चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रूढि-नाम (proper name)

• पुरूरवाः: Purūravas
• पुरूरवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरूरवस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (अस्-प्रातिपदिक; प्रथमा एकवचन रूपम्)

• भरतः: Bharata
• भरतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कार्तवीर्यः: Kārtavīrya
• कार्तवीर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्तवीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• षट्: six
• षट्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्/षट् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या-शब्दः; पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनार्थे (agreeing with एते)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• चक्रवर्तिनः: universal monarchs
• चक्रवर्तिनः: Pradhana-nama (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: चक्रवर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय (predicate)

Speaker

Bhartṛyajña

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gautameśvara (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A courtly tableau of six legendary emperors presented as a sacred roll-call, with a Śaiva shrine in the background indicating the tīrtha’s authority.

Characters & Entities

• Māndhātā
• Dhundhumāra
• Hariścandra
• Purūravas
• Bharata
• Kārtavīrya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic memory preserves exemplars of dharmic sovereignty, offering models for righteous rule and merit-based authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is directly praised in this verse; it supports the discourse on cakravartin status through revered precedents.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a catalog of renowned cakravartin kings.