Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

एतेषामपि यत्सारं प्रणवाख्यं महत्फलम् । द्वादशाक्षरसंयुक्तं ब्रह्मरूपं सना तनम्

Transliteration

eteṣāmapi yatsāraṃ praṇavākhyaṃ mahatphalam | dvādaśākṣarasaṃyuktaṃ brahmarūpaṃ sanā tanam

Translation

Et l’essence de tout cela est le Pranava (Oṃ), au grand fruit—uni au mantra de douze syllabes—la Réalité éternelle dont la forme est Brahman.

Word by Word

• एतेषाम्: of these
• एतेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Adverbial (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सारम् इति विशेषण-सम्बन्ध (relative)

• सारम्: essence
• सारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रणव-आख्यम्: called ‘Praṇava’
• प्रणव-आख्यम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (‘named praṇava’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सारम् इति विशेषणम्

• महत्-फलम्: a great result
• महत्-फलम्: Karta (Predicate nominative/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (‘great fruit/result’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सारम् इति समानााधिकरणम्

• द्वादश-अक्षर-संयुक्तम्: combined with twelve syllables
• द्वादश-अक्षर-संयुक्तम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (‘joined with twelve syllables’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सारम् इति विशेषणम्

• ब्रह्म-रूपम्: of the nature/form of Brahman
• ब्रह्म-रूपम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (‘having the form of Brahman’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सारम् इति विशेषणम्

• सनातनम्: eternal
• सनातनम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सारम् इति विशेषणम्

Speaker

Śiva (Śambhu)

Visual Art Cues

Scene: A sage seated in a tīrtha grove, holding a japa-mālā; above him a luminous Oṃ merges into a twelve-petalled lotus bearing the dvādaśākṣarī, radiating as Brahman-light over rivers and temples.

Characters & Entities

• Śiva
• Praṇava (Oṃ)
• Dvādaśākṣara-mantra
• Brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All devotional practices culminate in the Pranava (Oṃ) and the eternal Brahman-reality realized through mantra.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

This verse does not specify a tīrtha; it provides a doctrinal climax within a Tīrthamāhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇava (Oṃ) and a dvādaśākṣara (twelve-syllabled) mantra are indicated as core mantra-practices.