Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

भीष्म उवाच । गंगायामस्थिपातोऽत्र येषां संजायते नृणाम् । न तेषां नारको वह्निः प्रभवेन्मध्यवर्तिनाम्

Transliteration

bhīṣma uvāca | gaṃgāyāmasthipāto'tra yeṣāṃ saṃjāyate nṛṇām | na teṣāṃ nārako vahniḥ prabhavenmadhyavartinām

Translation

Bhīṣma dit : Pour ceux dont les os sont ici confiés au Gaṅgā, le feu infernal ne peut prévaloir sur eux, même s’ils étaient voués aux régions médianes de la souffrance.

Word by Word

• भीष्मः: Bhīṣma
• भीष्मः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीष्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• गंगायाम्: in the Gaṅgā
• गंगायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अस्थिपातः: casting of bones
• अस्थिपातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्थि + पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—अस्थीनां पातः (तत्पुरुष)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक)

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन (relative pronoun)

• संजायते: arises; happens
• संजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• न: not
• न: Nishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध particle)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन

• नारकः: hellish
• नारकः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वह्निः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• वह्निः: fire
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रभवेत्: would prevail; could affect
• प्रभवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मध्यवर्तिनाम्: of those who are in the middle (therein)
• मध्यवर्तिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मध्य + वर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः—मध्ये वर्तिनः (तत्पुरुष)

Speaker

Bhīṣma

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Bhīṣma declares the protective power of consigning bones into the Gaṅgā: the infernal fire cannot touch such persons.

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gaṅgā-related funerary rites are praised as powerful purifiers that avert hellish consequences and uplift the departed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gaṅgā tīrtha—Gaṅgā as a sacred river and pilgrimage locus within the Nāgara-khaṇḍa’s tīrtha-glorification.

What ritualistic prescription is mentioned?

Asthi-visarjana/asthi-pāta—consigning the departed’s bones/ashes into the Gaṅgā.