Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

ब्रह्मा प्रतोषितस्तेन विधाय विविधं तपः । कृष्णपक्षे विशेषेण नभस्ये मासि संस्थिते

brahmā pratoṣitastena vidhāya vividhaṃ tapaḥ | kṛṣṇapakṣe viśeṣeṇa nabhasye māsi saṃsthite

Par diverses austérités (tapas), il satisfit Brahmā, surtout durant la quinzaine sombre (kṛṣṇapakṣa), au mois de Nabhasya.

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (nom sg)
प्रतोषितःpleased
प्रतोषितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + तुष् (धातु) → प्रतोषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (pleased/satisfied)
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3), एकवचन (instr sg)
विधायhaving performed
विधाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootवि + धा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): 'having performed/done'
विविधम्various
विविधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'तपः' इति विशेषणम् (acc sg)
तपःausterity/penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (acc sg)
कृष्णपक्षेin the dark fortnight
कृष्णपक्षे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (loc sg)
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; प्रकारे (instr sg: especially)
नभस्येin (the month) Nabhasya
नभस्ये:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनभस्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; मास-विशेषे (loc sg: in the month Nabhasya/Bhādrapada)
मासिin the month
मासि:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (loc sg)
संस्थितेwhen (it is) occurring/established
संस्थिते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुं/नपुंसक, सप्तमी (7), एकवचन; 'मासि' इति विशेषणम् (loc sg: when it is set/occurring)

Bhartṛyajña (narration continues)

Listener: Rājā (king)

Scene: Hiraṇyākṣa performing fierce austerities—standing motionless, arms raised or in penance posture—under a dark-fortnight sky; Brahmā’s presence is implied as being pleased.

B
Brahmā
H
Hiraṇyākṣa

FAQs

Tapas performed with focus and auspicious timing is portrayed as spiritually efficacious—even capable of moving great deities.

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

No direct prescription; it notes the timing (kṛṣṇapakṣa, Nabhasya māsa) associated with powerful austerity.