Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कथयिष्यामि तपश्चर्याविधिं पृथक् । येन संप्राप्यते मोक्षः कि पुनस्त्रिदशालयः

bhartṛyajña uvāca | ahaṃ te kathayiṣyāmi tapaścaryāvidhiṃ pṛthak | yena saṃprāpyate mokṣaḥ ki punastridaśālayaḥ

Bhartṛyajña dit : «Je t’exposerai distinctement la méthode de l’ascèse; par elle on obtient la délivrance (mokṣa) — à plus forte raison, la demeure des dieux.»

भर्तृयज्ञःBhartṛyajña (name)
भर्तृयज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृ + यज्ञ (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः यज्ञः) — नाम
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन
तेto you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन
कथयिष्यामिI will explain
कथयिष्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु, णिच्)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तपश्चर्याविधिम्the rule/method of austerity-practice
तपश्चर्याविधिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् + चर्या + विधि (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृङ्खला (तपश्चर्यायाः विधिः)
पृथक्separately/in detail
पृथक्:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formअव्यय — क्रियाविशेषण (adverb)
येनby which
येन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; साधन/हेतु-अर्थे
संप्राप्यतेis attained
संप्राप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + आप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोग (passive)
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
किम्what (then)
किम्:
Prashna (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नार्थक
पुनःagain/then
पुनः:
Sambandha-bodhaka (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय — निपात/क्रियाविशेषण
त्रिदशालयःthe abode of the gods (heaven)
त्रिदशालयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिदश + आलय (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदशानाम् आलयः)

Bhartṛyajña

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇī (and the princess)

Scene: Sage Bhartṛyajña begins instruction, promising a clear, stepwise account of austerities whose fruit is liberation, with heaven as an even easier consequence.

B
Bhartṛyajña
M
Mokṣa
T
Tridaśālaya

FAQs

Properly guided tapas is presented as a direct means to mokṣa; lesser rewards like heaven are secondary byproducts.

The chapter belongs to a tīrtha-māhātmya setting, but this verse itself focuses on the fruits of tapas rather than naming the site.

It introduces that a detailed tapas-vidhi will be taught; the concrete austerities appear in the next verses.