Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

दक्षशापप्रशप्तेन या चंद्रेण पुरा कृता । स्वस्नानार्थं क्षयव्याधिप्रग्रस्तेन महात्मना

Transliteration

dakṣaśāpapraśaptena yā caṃdreṇa purā kṛtā | svasnānārthaṃ kṣayavyādhipragrastena mahātmanā

Translation

Autrefois, Candra (la Lune), frappé de la malédiction de Dakṣa, l’établit pour son propre bain, lorsque ce grand être était saisi par la maladie de dépérissement.

Word by Word

• दक्ष: Dakṣa
• दक्ष: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (पूर्वपद)

• शाप: curse
• शाप: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (मध्यपद)

• प्रशप्तेन: cursed
• प्रशप्तेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√शप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (चंद्रेण)

• यया: by whom/which
• यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• चंद्रेण: by the Moon (Candra)
• चंद्रेण: Karana (Agent in passive/कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: चंद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• पुरा: formerly, long ago
• पुरा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (formerly)

• कृता: made, constructed
• कृता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (चंद्रकूपिका) इत्यस्य विशेषणम्

• स्व: one's own
• स्व: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (पूर्वपद)

• स्नान: bathing
• स्नान: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (मध्यपद)

• अर्थम्: for the purpose
• अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the sake of)

• क्षय: consumption/decline
• क्षय: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (पूर्वपद)

• व्याधि: disease
• व्याधि: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (मध्यपद)

• प्रग्रस्तेन: severely afflicted
• प्रग्रस्तेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√ग्रस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (महात्मना/चंद्रेण)

• महात्मना: by the great-souled one
• महात्मना: Karana (Agent in passive/कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक; महा + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारयः (महान् आत्मा यस्य)

Speaker

Kṣetra-devatā (Deity of the sacred site)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candra-kūpikā

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (māhīpati)

Visual Art Cues

Scene: The Moon-god, pale and diminished by kṣaya, digs or manifests a well for bathing; Dakṣa’s stern curse looms in memory while the well shines with restorative lunar light.

Characters & Entities

• Candra
• Dakṣa
• Candra-kūpikā
• Kṣaya-vyādhi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even celestial beings seek purification through tīrtha-snāna; sacred places are portrayed as remedies for profound afflictions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candra-kūpikā, attributed to the Moon’s act of creating a bathing well while under Dakṣa’s curse.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied practice is snāna (bathing) in the well as a purificatory and healing act, modeled by Candra himself.