Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

तालकालक्रियामानवर्धमानादिकं च यत् । अविदग्धापि सा तेषां गीतांगानां द्विजांगना । केवलं कंठसंशुद्ध्या ताभ्यां तोषं समादधे

Transliteration

tālakālakriyāmānavardhamānādikaṃ ca yat | avidagdhāpi sā teṣāṃ gītāṃgānāṃ dvijāṃganā | kevalaṃ kaṃṭhasaṃśuddhyā tābhyāṃ toṣaṃ samādadhe

Translation

Tout ce qui touche au rythme, au temps, à la manière d’exécuter, à la mesure et à l’ornement—bien qu’elle ne fût pas formellement instruite—, cette femme brāhmane sut plaire à ces deux êtres par la seule pureté de sa voix.

Word by Word

• तालकालक्रियामानवर्धमानादिकम्: tāla, time-measure, actions, māna, vardhamāna, etc.
• तालकालक्रियामानवर्धमानादिकम्: कर्म (Object of implied ‘जानाति/विदितम्’ with यत्)
• Type: Noun
• Root: ताल (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक) + मान (प्रातिपदिक) + वर्धमान (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (collective copulative): ‘तालश्च कालश्च क्रिया च मानं च वर्धमानं च आदयश्च’ इत्यर्थः

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• यत्: whatever/that which
• यत्: सम्बन्ध (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun: ‘whatever/that which’)

• अविदग्धा: unskilled, inexperienced
• अविदग्धा: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ-विदग्ध (प्रातिपदिक; वि-√दह्/दग्ध ‘cooked/experienced’ + नञ्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सा)

• अपि: even though
• अपि: अवधारण/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (अपि = even/also)

• सा: she
• सा: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• गीताङ्गानाम्: of the parts/limbs of singing
• गीताङ्गानाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: गीत (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘गीतस्य अङ्गानि’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• द्विजाङ्गना: a brāhmaṇa woman
• द्विजाङ्गना: कर्ता (Apposition to सा)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + अङ्गना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘द्विजस्य अङ्गना’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• केवलम्: only
• केवलम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (अवधारणार्थ: only/merely)

• कण्ठसंशुद्ध्या: by purity/clarity of the throat (voice)
• कण्ठसंशुद्ध्या: करण (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ (प्रातिपदिक) + संशुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘कण्ठस्य संशुद्धिः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• ताभ्याम्: to those two
• ताभ्याम्: सम्प्रदान (Recipient; ‘to/for those two’)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (करण), द्विवचन

• तोषम्: satisfaction, delight
• तोषम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समादधे: bestowed/produced
• समादधे: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-धा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परिपूर्णभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāradeva

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Two dignified brāhmaṇa guests listen, visibly moved; the singer, though simple, sings with crystal clarity. The temple lamps and still air emphasize purity and focus.

Characters & Entities

• Takṣaka
• Vāsuki
• Brāhmaṇī (a Brahmin woman)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In devotion, inner purity and sincerity can surpass technical mastery; bhakti is measured by heartfelt offering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The devotional act occurs in the Kedāra/Kedāreśvara setting of the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No fixed rite; the verse emphasizes offering devotional song with purity (kaṇṭha-śuddhi / sincere expression).