Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । मानुषैर्मोक्षमिच्छद्भिः सत्यमेतन्म योदितम्

tasmātsarvaprayatnena tatkṣetraṃ sevyameva hi | mānuṣairmokṣamicchadbhiḥ satyametanma yoditam

C’est pourquoi, avec tous les efforts, ce kṣetra doit être recherché et servi par les humains qui désirent la délivrance. Telle est la vérité que j’ai proclamée.

तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-एकवचनरूपेण हेत्वर्थे (ablative used adverbially)
सर्वप्रयत्नेनwith all effort
सर्वप्रयत्नेन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootसर्व + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘सर्वः प्रयत्नः’ इति कर्मधारय
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम्)
क्षेत्रम्the sacred place
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
सेव्यम्to be served/attended
सेव्यम्:
Vidhi (Obligation/विधेय)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) → सेव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; तव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), विधेय ‘to be served’
एवindeed
एव:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis)
हिfor/indeed
हि:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात, हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (for/indeed)
मानुषैःby humans
मानुषैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
इच्छद्भिःdesiring
इच्छद्भिः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइष् (धातु) → इच्छत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle)
सत्यम्true
सत्यम्:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विधेय-विशेषण
एतत्this
एतत्:
Karma/Pratipādya (That which is stated)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; सर्वनाम
मयाby me
मया:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
उदितम्spoken
उदितम्:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootउद् + वद्/वच् (धातु) → उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), अर्थः ‘said/uttered’

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: Śiva’s emphatic instruction: ‘with every effort, serve that kṣetra’—a didactic moment with Devī listening attentively; pilgrims in the background performing sevā.

Ī
Īśvara (Śiva)
M
Mokṣa
H
Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)

FAQs

Mokṣa-oriented life prioritizes contact with sanctified space: serving the supreme kṣetra is presented as a direct support for liberation.

The ‘tat-kṣetra’ refers to Hāṭakeśvara, previously identified as the best among the eight kṣetras.

Sevā of the kṣetra—i.e., devoted visitation, worship, and participation in its tīrtha practices (including snāna by context).