Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 87

क्षीराब्धेर्मथ्यमानस्य पर्वतो हि रसातलम् । गतः स तत्क्षणादेव कूर्मो भूत्वा रमापतिः । उद्धृतस्तत्क्षणादेव तदद्भुतमिवाभवत्

kṣīrābdhermathyamānasya parvato hi rasātalam | gataḥ sa tatkṣaṇādeva kūrmo bhūtvā ramāpatiḥ | uddhṛtastatkṣaṇādeva tadadbhutamivābhavat

Comme l’Océan de Lait était baratté, la montagne s’enfonça aussitôt vers Rasātala. À l’instant même, le Seigneur de Ramā devint Kūrma, la Tortue, et la souleva sur-le-champ : un prodige vraiment merveilleux.

क्षीराब्धेःof the milk-ocean
क्षीराब्धेः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootक्षीर + अब्धि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (क्षीरस्य अब्धिः); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
मथ्यमानस्यbeing churned
मथ्यमानस्य:
Viśeṣaṇa (Qualifier of क्षीराब्धेः)
TypeVerb
Rootमन्थ् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘being churned’
पर्वतःthe mountain
पर्वतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed/for
हि:
Sambandha/Particle
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/खल्वर्थ
रसातलम्to Rasātala (netherworld)
रसातलम्:
Karma (Goal as object)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म
गतःwent/was gone
गतः:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘gone’
सःhe/that (mountain)
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
तत्क्षणात्from that very moment
तत्क्षणात्:
Apādāna (Ablative source/time)
TypeNoun
Rootतत् + क्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (तस्मिन् क्षणे/तत्क्षण); पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादानार्थ
एवjust/indeed
एव:
Sambandha/Emphasis
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
कूर्मःthe tortoise (Kūrma)
कूर्मः:
Karta (Apposition)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (absolutive); ‘having become’
रमापतिःthe Lord of Ramā (Viṣṇu)
रमापतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरमा + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (रमायाः पतिः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उद्धृतःwas lifted up
उद्धृतः:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootउद्-√हृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘lifted up’
तत्क्षणात्from that very moment
तत्क्षणात्:
Apādāna (Ablative/time)
TypeNoun
Rootतत् + क्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
एवjust/indeed
एव:
Sambandha/Emphasis
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
तत्that (event/thing)
तत्:
Karta (Subject of अभवत्)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अद्भुतम्wonderful
अद्भुतम्:
Karta (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तत्)
इवas if/like
इव:
Sambandha/Comparison
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (comparative particle)
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriyā (Main action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Scene: Mandara sinks; the ocean churn pauses; Viṣṇu appears as a colossal tortoise beneath the mountain, lifting it as waves surge and gods look on in astonishment.

K
Kṣīrasāgara (Ocean of Milk)
R
Rasātala
K
Kūrma (tortoise incarnation)
R
Ramāpati (Viṣṇu as Lord of Lakṣmī)

FAQs

When the foundation fails, the Divine becomes the support; avatāra is portrayed as God’s compassionate intervention to uphold the cosmic work.

No earthly tīrtha is directly praised; the verse describes a cosmic event (Kṣīrasāgara and Rasātala).

None.