Previous Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 113

नोभूमिर्न जलं चाग्निर्न वायुर्न नभस्तदा । नाहंकारो न च महान्मूलाविद्या तथैव च । शिवस्य कोपात्संजातं तदा भस्माकुलं जगत्

nobhūmirna jalaṃ cāgnirna vāyurna nabhastadā | nāhaṃkāro na ca mahānmūlāvidyā tathaiva ca | śivasya kopātsaṃjātaṃ tadā bhasmākulaṃ jagat

Alors il n’y avait ni terre, ni eau, ni feu, ni vent, ni même le ciel ; ne subsistaient ni l’ego (ahaṃkāra), ni le Grand Principe (mahat), ni l’ignorance racine. De la colère de Śiva, l’univers devint alors un tumulte de cendres.

not/no
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
भूमिःearth
भूमिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nor
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
जलम्water
जलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nor
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
वायुःwind/air
वायुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nor
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
नभःsky/ether
नभः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अहंकारःego-principle
अहंकारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहंकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (अहम् + कारः)
nor
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
महान्Mahān (the great principle)
महान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (महान् = महत्-शब्द)
मूलाविद्याroot-ignorance
मूलाविद्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूल-अविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (मूला + अविद्या)
तथाthus/likewise
तथा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘thus/so’)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
शिवस्यof Śiva
शिवस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
कोपात्from (his) wrath
कोपात्:
Apadana (Source/Cause/अपादान)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
संजातम्arisen/produced
संजातम्:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√जन् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जगत्-विशेषण
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
भस्माकुलम्filled with ash
भस्माकुलम्:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootभस्म-आकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भस्मना आकुलम् = filled with ash)
जगत्the world/universe
जगत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Listener: Sages/seekers

Scene: A near-blank cosmic field: the five elements vanish; symbols of earth, water, fire, wind, and sky fade out; subtle glyphs for ahaṃkāra and mahat dissolve; only a vast ash-storm remains, suggesting Śiva’s wrath as impersonal cosmic force.

Ś
Śiva
B
Bhūmi
A
Agni
V
Vāyu
N
Nabhas
A
Ahaṃkāra
M
Mahat
M
Mūlāvidyā

FAQs

All elements and even subtle principles dissolve; the seeker should rely on Śiva, the transcendental ground beyond tattvas.

The Kedāra Khaṇḍa setting (Kedāranātha/Himalayan tīrthas) frames the discourse, though this verse itself is metaphysical and cosmological.

None; it is a doctrinal description of dissolution.