Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

वीरभद्रं तताभूतं तथाभूतं हंतुकामं पुरंदरम् । तव्रमाणस्तदा विष्णुर्वीरभद्राग्रतः स्थितः

Transliteration

vīrabhadraṃ tatābhūtaṃ tathābhūtaṃ haṃtukāmaṃ puraṃdaram | tavramāṇastadā viṣṇurvīrabhadrāgrataḥ sthitaḥ

Translation

Voyant Vīrabhadra dans un état si terrible, et Purandara (Indra) pareillement en péril, désireux de le protéger, Viṣṇu se tint alors devant Vīrabhadra.

Word by Word

• वीरभद्रम्: Vīrabhadra
• वीरभद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः कर्मधारयः (वीरः + भद्रः)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: then)

• अभूतम्: became / occurred
• अभूतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (अorist/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तथा: thus
• तथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (in that manner)

• अभूतम्: became / occurred
• अभूतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हन्तुकामम्: desiring to kill
• हन्तुकामम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त-समासः (तुमुन्-अर्थे: हन्तु + कामः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• पुरन्दरम्: Purandara (Indra)
• पुरन्दरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुरम् + दरः/दृ (√दॄ/दर्) ‘breaker’)

• तव्रमाणः: hastening
• तव्रमाणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वर् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वीरभद्र-अग्रतः: in front of Vīrabhadra
• वीरभद्र-अग्रतः: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक) + अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; स्थानवाचक-अव्यय (in front of Vīrabhadra)

• स्थितः: stood / stationed
• स्थितः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषणम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu steps forward as a shield, placing himself between the furious Vīrabhadra and the endangered Indra; the air is charged with Rudra’s wrath.

Characters & Entities

• Vīrabhadra
• Viṣṇu
• Indra (Purandara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine roles differ, yet protection of cosmic order prompts intervention; dharma includes safeguarding even those overwhelmed by conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra region is the scriptural setting; Kedārakhaṇḍa uses such episodes to magnify the sanctity of Kedāra’s Śaiva sphere.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated here.