Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य धीमतः । उवाच प्रहसन्देवो विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā vīrabhadrasya dhīmataḥ | uvāca prahasandevo viṣṇuḥ sarveśvareśvaraḥ

Translation

Entendant ces paroles du sage Vīrabhadra, le dieu Viṣṇu—Seigneur des seigneurs—répondit avec un sourire.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम्—वचनम्

• वचनम्: speech/statement
• वचनम्: Karman (Object of ‘śrutvā’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having heard’

• वीरभद्रस्य: of Vīrabhadra
• वीरभद्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• धीमतः: wise/intelligent
• धीमतः: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषणम्—वीरभद्रस्य

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• प्रहसन्: smiling
• प्रहसन्: Kriyāviśeṣaṇa (Participial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + हस् (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
• Form: कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘smiling/laughing’

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; apposition to विष्णुः

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सर्वेश्वरेश्वरः: lord of the lords of all
• सर्वेश्वरेश्वरः: Viśeṣaṇa/Apposition (Epithet/उपाधि)
• Type: Noun
• Root: सर्व-ईश्वर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वेषां ईश्वराणां ईश्वरः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual deduction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: After hearing Vīrabhadra’s stern words, Viṣṇu—addressed as Lord over all lords—responds smiling, signaling calm authority and impending conciliatory teaching.

Characters & Entities

• Vīrabhadra
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine composure reflects mastery over conflict; the Lord responds from steadiness, not agitation—an ideal for dharmic conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it functions as a narrative bridge to Viṣṇu’s reply.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.