Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

यातस्त्वद्यैव यज्ञस्य यत्त्वयोक्तं सदाशिवम् । नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे तदा किं न स्मृतं त्वया

Transliteration

yātastvadyaiva yajñasya yattvayoktaṃ sadāśivam | naimiṣe'nimiṣakṣetre tadā kiṃ na smṛtaṃ tvayā

Translation

Tu es allé aujourd’hui même à ce yajña — pourquoi donc n’as-tu pas rappelé à ta mémoire Sadāśiva, dont toi-même tu parlas à Naimiṣa, le champ des « sans clignement » (les sages) ?

Word by Word

• यातः: gone
• यातः: Kriya (State/action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'gone' (here predicative)

• त्वत्: you
• त्वत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/त्रिलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता (you)

• अद्य: today
• अद्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात)
• Form: अव्यय, निपात (emphasis: just/indeed)

• यज्ञस्य: of the sacrifice
• यज्ञस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• यत्: which; that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun: 'which/that')

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन (by you)

• उक्तम्: said
• उक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'said'

• सदाशिवम्: Sadāśiva
• सदाशिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सदाशिव (प्रातिपदिक: सदा + शिव)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (सदा शिवः)

• नैमिषे: in Naimiṣa
• नैमिषे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नैमिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थानवाचक

• अनिमिषक्षेत्रे: in the Animiṣa-field (sacred region)
• अनिमिषक्षेत्रे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनिमिषक्षेत्र (प्रातिपदिक: अनिमिष + क्षेत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनिमिषाणां क्षेत्रम्)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• किम्: why? what?
• किम्: Prashna (Question/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (प्रश्नार्थक-अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• स्मृतम्: remembered
• स्मृतम्: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'remembered'

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

Speaker

Madhusūdana (Viṣṇu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Naimiṣa (Animīṣa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A flashback-like evocation: sages in Naimiṣa seated beneath ancient trees, discussing Sadāśiva; the present Dakṣa-yajña overlays it—Dakṣa proceeding without Śiva, while Madhusūdana points to the remembered teaching.

Characters & Entities

• Sadāśiva
• Naimiṣa
• Animiṣakṣetra
• Yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual without remembrance and honor of the supreme (Sadāśiva) becomes spiritually defective.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Naimiṣa (Naimiṣāraṇya), called Animiṣakṣetra, is explicitly referenced as a sacred field.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implied prescription: do not exclude Sadāśiva from sacrificial remembrance and honor.