Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 79

तदा हृदिस्थो देवेशो बहिर्हृष्टिचरोभवत् । नेत्रे उन्मील्य सा साध्वी गिरिजायतलोचना । अपश्यद्देवदेवेशं सर्वलोकमहेश्वरम्

tadā hṛdistho deveśo bahirhṛṣṭicarobhavat | netre unmīlya sā sādhvī girijāyatalocanā | apaśyaddevadeveśaṃ sarvalokamaheśvaram

Alors le Seigneur des dieux, qui demeurait dans le cœur, se manifesta au-dehors. Ouvrant les yeux, la sainte—Girijā aux larges regards—vit le Dieu des dieux, le Grand Seigneur de tous les mondes.

tadāthen
tadā:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
hṛdi-sthaḥsituated in (her) heart
hṛdi-sthaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roothṛd (हृद्/हृदय) + stha (स्थ, √sthā)
Formतत्पुरुष-समास (हृदि स्थितः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
deveśaḥLord of gods
deveśaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdeveśa (देवेश प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
bahiḥoutside
bahiḥ:
Deśa (Place/देश)
TypeIndeclinable
Rootbahiḥ (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (outside)
hṛṣṭi-caraḥmoving about joyfully
hṛṣṭi-caraḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roothṛṣṭi (हृष्टि) + cara (चर)
Formतत्पुरुष-समास (हृष्ट्या चरः/हृष्टिचरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
abhavatbecame; was
abhavat:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (भू धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
netre(her) two eyes
netre:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootnetra (नेत्र प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
unmīlyahaving opened
unmīlya:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootud+√mīl (मील् धातु) + ktvā/lyap (ल्यप्)
Formल्यबन्त-अव्यय (gerund), ‘उन्मील्य’ = having opened
she
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
sādhvīthe virtuous woman
sādhvī:
Apposition (Sāmānādhikaraṇya/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootsādhvī (साध्वी प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
girijāyata-locanāshe whose eyes were long like Girijā’s
girijāyata-locanā:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootgirijā (गिरिजा) + āyata (आयत) + locanā (लोचना)
Formकर्मधारय-समास (गिरिजायाः आयते लोचने यस्याः/या), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
apaśyatsaw
apaśyat:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpaś (पश्/दृश् धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
deva-deveśamthe Lord of the gods
deva-deveśam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (देव) + deveśa (देवेश)
Formतत्पुरुष-समास (देवानां देवेशः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
sarva-loka-maheśvaramthe great Lord of all worlds
sarva-loka-maheśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (सर्व) + loka (लोक) + maheśvara (महेश्वर)
Formतत्पुरुष-समास (सर्वलोकानां महेश्वरः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa by section convention)

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Scene: Śiva, the Lord of all worlds, stands revealed; Girijā opens her eyes from meditation, her gaze wide and luminous, meeting the divine presence that was already within her heart.

D
Deveśa
G
Girijā
D
Devadeveśa
S
Sarvalokamaheśvara

FAQs

The inner indwelling Lord can become directly experienced outwardly; meditation ripens into darśana.

The Kedārakhaṇḍa narrative, tied to Kedāra’s sanctified landscape, frames this darśana of Śiva.

No formal rite is detailed; the verse emphasizes dhyāna culminating in vision.