Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 65

आरण्याच्छतगुणं पुण्यमर्चितं पार्वतं यथा । पार्वताच्चैव लिंगाच्च फलं चायुतसंज्ञितम् । तपोवनाश्रितं लिंगं पूजितं वा महाफलम्

āraṇyācchataguṇaṃ puṇyamarcitaṃ pārvataṃ yathā | pārvatāccaiva liṃgācca phalaṃ cāyutasaṃjñitam | tapovanāśritaṃ liṃgaṃ pūjitaṃ vā mahāphalam

Le liṅga de la montagne, lorsqu’il est honoré selon le rite, possède un mérite cent fois supérieur à celui du liṅga de la forêt; et au-delà du liṅga montagnard, le fruit est proclamé « dix mille fois ». Le liṅga demeurant dans un tapovana, lorsqu’il est adoré, donne un résultat immensément grand.

आरण्यात्than the forest
आरण्यात्:
Apādāna (Source/Comparison)
TypeNoun
Rootआरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी, एकवचन; अपादान (comparison/source)
शत-गुणम्hundredfold
शत-गुणम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशत (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to पुण्यम्)
पुण्यम्merit
पुण्यम्:
Karta (Predicate/topic)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विधेय
अर्चितम्worshipped
अर्चितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअर्च् (धातु); कृदन्त: अर्चित (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
पार्वतम्mountain(-related)
पार्वतम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपार्वत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (implicit: पुण्यम्/फलम्)
यथाas
यथा:
Sambandha (Comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)
पार्वतात्than the mountain
पार्वतात्:
Apādāna (Source/Comparison)
TypeNoun
Rootपार्वत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी, एकवचन; अपादान (comparison/source)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (emphatic: indeed/only)
लिङ्गात्than the liṅga (there)
लिङ्गात्:
Apādāna (Source/Comparison)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी, एकवचन; अपादान (comparison/source)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
फलम्fruit, result
फलम्:
Karta (Predicate/topic)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विधेय
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
आयुत-संज्ञितम्called ‘āyuta’ (ten-thousandfold)
आयुत-संज्ञितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआयुत (प्रातिपदिक) + संज्ञित (संज्ञा-धातु √ज्ञा/√ज्ञा?; here संज्ञित as क्त from सम्+√ज्ञा in sense 'named')
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to फलम्)
तपोवन-आश्रितम्residing in/associated with a penance-grove
तपोवन-आश्रितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक) + आश्रित (क्त from आ+√श्रि)
Formतत्पुरुष-समास (locative sense: tapovana-āśrita); क्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to लिङ्गम्)
लिङ्गम्the liṅga
लिङ्गम्:
Karta (Subject/topic)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तृ/विषय
पूजितम्worshipped
पूजितम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु); कृदन्त: पूजित (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
वाor
वा:
Sambandha (Disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक
महा-फलम्great fruit (great result)
महा-फलम्:
Karta (Predicate/topic)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विधेय

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha: Parvata-liṅga / Tapovana-liṅga (typological)

Type: peak

Scene: A steep mountain shrine with a liṅga on a rocky outcrop; clouds below, peaks above; sages in a tapovana with deer and sacred fire; symbolic ‘10,000’ shown as a radiant mandala of countless petals or lamps around the liṅga.

L
Liṅga
P
Pārvata (mountain)
T
Tapovana

FAQs

The purāṇa ranks sacred landscapes by tapas-density: forests, mountains, and especially tapovanas magnify the fruit of Śiva worship.

Tapovana- and mountain-based liṅga-sthānas associated with Kedāra’s Himalayan sacred zone are extolled.

Worship liṅgas in increasingly austere locales—forest, mountain, and tapovana—to obtain multiplied merit and ‘ayuta’ (ten-thousandfold) fruit.