Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 167

Devanagari script

वृत्र उवाच । श्रृणु वाक्यं मया चोक्तं धर्म्मार्थसहितं हितम् । त्वं देवानां पतिर्भूत्वा न जानासि हिताहितम्

Transliteration

vṛtra uvāca | śrṛṇu vākyaṃ mayā coktaṃ dharmmārthasahitaṃ hitam | tvaṃ devānāṃ patirbhūtvā na jānāsi hitāhitam

Translation

Vṛtra dit : « Écoute les paroles que je prononce : elles sont salutaires, fondées sur le dharma et le juste dessein. Bien que tu sois le seigneur des dieux, tu ne discernes pas ce qui est bénéfique de ce qui est nuisible. »

Word by Word

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• वाक्यम्: statement, words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• उक्तम्: spoken, said
• उक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; वाक्यम् इति विशेषण

• धर्मार्थसहितम्: accompanied by dharma and artha
• धर्मार्थसहितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + सहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; वाक्यम् इति विशेषण; समासः—धर्मार्थयोः सहितम् (with dharma and artha)

• हितम्: beneficial
• हितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; वाक्यम् इति विशेषण

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• पतिः: lord
• पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (prior action)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• जानासि: you know
• जानासि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• हिताहितम्: what is beneficial and harmful
• हिताहितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक) + अहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—हितं च अहितं च (benefit and harm)

Speaker

Vṛtra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (narrative setting)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Śakra), with Devas present

Visual Art Cues

Scene: Vṛtra addresses Indra with stern composure, delivering a dharma-laden rebuke; Devas stand behind Indra, tense, while the battlefield atmosphere is held in moral stillness.

Characters & Entities

• Vṛtra
• Indra
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Authority without discernment is incomplete; dharma demands clear recognition of what truly helps or harms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly glorified; the verse is part of a moral-theological dialogue within Kedārakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is instruction centered on dharma, meaning, and discernment.