Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 7

लोमश उवाच । यदा ब्रह्मांडमध्यस्था व्याप्ता देवा विषाग्निना । हरिब्रह्मादयो ह्येते लोकपालाः सवासवाः । तदा विज्ञापितः शंभुर्हेरंबेन महात्मना

lomaśa uvāca | yadā brahmāṃḍamadhyasthā vyāptā devā viṣāgninā | haribrahmādayo hyete lokapālāḥ savāsavāḥ | tadā vijñāpitaḥ śaṃbhurheraṃbena mahātmanā

Lomaśa dit : Lorsque les dieux demeurant au cœur de la sphère cosmique furent envahis par le feu du poison — Viṣṇu, Brahmā et les gardiens du monde avec Indra — alors Śambhu en fut averti par le magnanime Heraṃba (Gaṇeśa).

लोमशःLomaśa
लोमशः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोमश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यदाwhen
यदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक सम्बन्ध-बोधक अव्यय (when)
ब्रह्माण्डमध्यस्थाःsituated in the middle of the cosmic egg
ब्रह्माण्डमध्यस्थाः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootब्रह्माण्डमध्यस्थ (प्रातिपदिक; ब्रह्माण्ड + मध्य + स्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण — ‘ब्रह्माण्डस्य मध्ये स्थिताḥ’
व्याप्ताःwere pervaded / covered
व्याप्ताः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootव्याप् (धातु) → व्याप्त (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) — ‘आवृताः/व्यापिताः’
देवाःthe gods
देवाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
विषाग्निनाby the fire of poison
विषाग्निना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविषाग्नि (प्रातिपदिक; विष + अग्नि)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण — ‘विषरूपेण अग्निः’
हरिब्रह्मादयःHari, Brahmā, and others
हरिब्रह्मादयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरिब्रह्मादि (प्रातिपदिक; हरि + ब्रह्मा + आदि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समाहार/समुच्चयार्थ — ‘हरिः च ब्रह्मा च आदयः’
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
एतेthese
एते:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; निर्देशक
लोकपालाःguardians of the worlds
लोकपालाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोकपाल (प्रातिपदिक; लोक + पाल)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘लोकस्य पालकाः’
सवासवाःtogether with the Vasus/Indra’s hosts
सवासवाः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसवासव (प्रातिपदिक; स + वासव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण — ‘वासवैः (इन्द्रैः) सहिताः’
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
विज्ञापितःwas informed / was petitioned
विज्ञापितः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √ज्ञा/√ज्ञप् (धातु) → विज्ञापित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) — ‘निवेदितः/सूचितः’
शम्भुःŚambhu (Śiva)
शम्भुः:
Karma (Object of informing/कर्म)
TypeNoun
Rootशम्भु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हेरम्बेनby Heramba (Gaṇeśa)
हेरम्बेन:
Karana (Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootहेरम्ब (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (agent in passive)
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक; महा + आत्मन्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण — ‘महान् आत्मा यस्य’

Lomaśa

Listener: the listening sages (via Sūta-frame implied)

Scene: Lomāśa narrates: inside the cosmic sphere, devas including Hari and Brahmā are engulfed by a spreading poison-fire; the Lokapālas and Indra appear distressed. Heraṃba (Gaṇeśa), majestic and resolute, approaches or sends word to Śambhu to intervene.

L
Lomaśa
Ś
Śambhu (Śiva)
H
Heraṃba (Gaṇeśa)
H
Hari (Viṣṇu)
B
Brahmā
L
Lokapālas
I
Indra (Vāsava)

FAQs

In cosmic distress, the devas seek refuge through right appeal, and divine order is restored by Śiva’s grace.

The setting belongs to Kedārakhaṇḍa (Kedāra sacred region), though this verse narrates a cosmic episode rather than a local rite.

None directly; it introduces the episode that leads to Śiva’s instruction.