Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 104

Devanagari script

दुर्वीनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव वा । न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः

Transliteration

durvīnītaḥ śriyaṃ prāpya vidyāmaiśvaryameva vā | na tiṣṭhati ciraṃ sthāne yathāhaṃ madagarvitaḥ

Translation

L’homme sans discipline, fût-il parvenu à la fortune, au savoir ou à la puissance, ne demeure pas longtemps en une position stable ; ainsi moi-même, enivré d’orgueil, je ne tins pas.

Word by Word

• दुर्विनीतः: an ill-disciplined man
• दुर्विनीतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्विनीत (प्रातिपदिक; √नी + वि + क्त, with दु-)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; गुणवाचक-नाम

• श्रियम्: prosperity
• श्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु) + प्र (उपसर्ग) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having obtained’

• विद्याम्: knowledge
• विद्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• ऐश्वर्यम्: power/sovereignty
• ऐश्वर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात

• वा: or
• वा: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (‘or’)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• तिष्ठति: remains/stands
• तिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• चिरम्: for long
• चिरम्: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (‘for long’)

• स्थाने: in position/place
• स्थाने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Comparative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (‘as/just as’)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• मद-गर्वितः: proud due to intoxication/arrogance
• मद-गर्वितः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद (प्रातिपदिक) + गर्वित (प्रातिपदिक; √गर्व् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मदेन गर्वितः)

Speaker

Unspecified (self-referential confession within the narrative)

Visual Art Cues

Scene: A once-proud figure watches fortune, learning scrolls, and insignia of power slip away like birds taking flight; he sits in remorse, head bowed.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prosperity becomes stable only with discipline and humility; pride makes one fall from one’s station.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it prescribes ethical self-restraint (vinaya) rather than a formal rite.