Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 82

Devanagari script

दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान् । नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्न्नमनोन्नती

Transliteration

dṛṣṭvā manyeta sa kṣīṇamātmajīvitamāptavān | nāsikā vakratāmeti karṇayornnamanonnatī

Translation

En voyant ces signes, qu’il comprenne que sa propre vie s’est amoindrie. Quand le nez se courbe et que les deux oreilles s’abaissent et se relèvent de façon irrégulière, ce sont des marques du déclin vital.

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — ‘having seen’

• मन्येत: would think
• मन्येत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘would think’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular

• क्षीणम्: diminished
• क्षीणम्: Karman (Object complement/कर्मपूरक)
• Type: Adjective
• Root: क्षीण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Accusative singular agreeing with आत्मजीवितम्

• आत्मजीवितम्: his own life
• आत्मजीवितम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् + जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Accusative singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘one’s own life’

• आप्तवान्: having obtained
• आप्तवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: भूतकाले कृदन्त (क्तवत्-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — past active participle ‘having obtained’

• नासिका: the nose
• नासिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular

• वक्रताम्: crookedness
• वक्रताम्: Karman (State/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वक्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Accusative singular (state attained)

• एति: becomes/comes to
• एति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative ‘goes/comes to’

• कर्णयोः: of the two ears
• कर्णयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी विभक्ति, द्विवचन — Genitive/Locative dual (‘of/in the two ears’)

• नमन-उन्नती: bending and rising (motions)
• नमन-उन्नती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नमन (प्रातिपदिक) + उन्नति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (समाहार-द्वन्द्वे एकवचन अपेक्षित; पाठे ‘उन्नती’ द्विवचनरूपेण) — dual ‘bending and rising’

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) addressing the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A calm but grave diagnostic scene: an elder or physician-like figure observes a person’s face—nose subtly crooked, ears uneven—while the subject contemplates shortened life.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical decline is interpreted as a dharmic reminder: use the remaining time for purification, truthfulness, and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse lists bodily nimittas (signs).