Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 8

आदित्यचंद्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिश्च उभे च संध्ये धर्मो हि जानाति नरस्य वृत्तम्

ādityacaṃdrāvanilo'nalaśca dyaurbhūmirāpo hṛdayaṃ yamaśca | ahaśca rātriśca ubhe ca saṃdhye dharmo hi jānāti narasya vṛttam

Le Soleil et la Lune, le Vent et le Feu, le Ciel et la Terre, les Eaux, le cœur intime et Yama ; le jour et la nuit, et les deux crépuscules — le Dharma connaît vraiment la conduite de l’homme.

आदित्यचन्द्रावनिलःthe Sun, Moon, and Wind
आदित्यचन्द्रावनिलः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + अनिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (आदित्यश्च चन्द्रश्च अनिलश्च)
अनलःfire
अनलः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
द्यौःheaven/sky
द्यौः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भूमिःearth
भूमिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (pluralia tantum)
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यमःYama (lord of death)
यमः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अहःday
अहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
उभेboth
उभे:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (Dual)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
संध्येthe two twilights (dawn and dusk)
संध्ये:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
धर्मःDharma (righteousness)
धर्मः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed/for
हि:
Emphasis/Reason (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निपात (particle: for/indeed)
जानातिknows
जानाति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
नरस्यof a man
नरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
वृत्तम्conduct/behavior
वृत्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवृत्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha: Sandhyā (time-junction) as a ‘kāla-tīrtha’ (implicit)

Type: kshetra

Scene: A mandala-like tableau: Sun and Moon above, Wind and Fire at sides, Heaven and Earth as upper/lower realms, Waters flowing, Yama seated with ledger, and at the center a glowing heart; day/night and two sandhyās as twin gateways—Dharma presiding over all.

Ā
Āditya (Sun)
C
Candra (Moon)
A
Anila (Wind)
A
Anala (Fire)
D
Dyauḥ (Heaven)
B
Bhūmi (Earth)
Ā
Āpaḥ (Waters)
H
Hṛdaya (Heart)
Y
Yama
D
Dharma

FAQs

The cosmos itself bears witness; dharma is inescapable because all elements and time observe one’s actions.

No particular sacred site is mentioned; the emphasis is universal dharma and cosmic witnessing.

No direct ritual is prescribed, but the mention of both saṃdhyās implicitly supports saṃdhyā discipline and mindful conduct at dawn and dusk.