Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 162
Devanagari script
चत्वार्येव सहस्राणि पक्षबाहुरुदीर्यते । द्वासप्ततिरमी देशाः ग्रामसंख्याः प्रकीर्तिताः
Transliteration
catvāryeva sahasrāṇi pakṣabāhurudīryate | dvāsaptatiramī deśāḥ grāmasaṃkhyāḥ prakīrtitāḥ
Translation
Pakṣabāhu est déclaré compter quatre mille villages. Ainsi, ces soixante-douze pays—avec le nombre de leurs villages—ont été proclamés.
Word by Word
चत्वारिfour
चत्वारि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; संख्यावाचक (four)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (indeed/only)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
पक्ष-बाहुःPakṣabāhu (name/title)
पक्ष-बाहुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पक्षस्य बाहुः)
उदीर्यतेis proclaimed
उदीर्यते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + ईर् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is proclaimed/uttered)
द्वा-सप्ततिःseventy-two
द्वा-सप्ततिः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootद्वा (प्रातिपदिक) + सप्तति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगुसमासः (seventy-two)
रमीpleasant/beautiful
रमी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (delightful/pleasing)
देशाःregions
देशाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
ग्राम-संख्याःvillage-counts/number of villages
ग्राम-संख्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ग्रामाणां संख्या)
प्रकीर्तिताःare proclaimed
प्रकीर्तिताः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रकीर्तित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘have been proclaimed’
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages
Visual Art Cues
Scene: The final entry of a long list is inscribed; a tally of ‘72’ is marked, and the map-mandala is shown complete like a finished yantra.
Characters & Entities
P
PakṣabāhuFAQs
Completing the catalogue emphasizes the Purāṇic ideal of an ordered cosmos, where naming and remembering the world participates in dharmic knowledge.
None; the verse concludes a list of regions rather than praising a single pilgrimage site.
None.