Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 81

Devanagari script

कोपकंपितधूम्रास्या प्रस्फुरद्दशनच्छदा । मा शर्वात्मोपमानेन निंद त्वं गुणिनो जनान्

Transliteration

kopakaṃpitadhūmrāsyā prasphuraddaśanacchadā | mā śarvātmopamānena niṃda tvaṃ guṇino janān

Translation

Le visage assombri et tremblant de colère, les lèvres frémissant sur les dents, elle dit : «Ne te mesures pas à toi-même comme si tu étais Śarva, le Soi de tous, et ne méprise pas les êtres vertueux.»

Word by Word

• कोपकम्पितधूम्रास्या: she whose smoky mouth trembled with anger
• कोपकम्पितधूम्रास्या: Visheshana (Qualifier of ‘सा’ understood)
• Type: Adjective
• Root: कोप + कम्पित (कृदन्त, क्त) + धूम्र + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘कोपेन कम्पितं धूम्रम् आस्यं यस्याः सा’ (whose smoky mouth is shaken by anger)

• प्रस्फुरद्दशनच्छदा: she whose lips (covering the teeth) were quivering
• प्रस्फुरद्दशनच्छदा: Visheshana (Qualifier of ‘सा’ understood)
• Type: Adjective
• Root: प्र + स्फुर् (धातु) → प्रस्फुरत् (शतृ) + दशन + छद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘प्रस्फुरन्तः दशनच्छदाः यस्याः सा’ (whose tooth-coverings/lips were quivering)

• मा: do not
• मा: Pratishedha (Prohibition)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (prohibitive particle)

• शर्वात्मोपमानेन: by comparison with Śarva (Śiva) himself
• शर्वात्मोपमानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शर्व + आत्मन् + उपमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (शर्वस्य आत्मा इव उपमानम्/शर्वात्म-उपमानम्)

• निन्द: criticize / blame
• निन्द: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: निन्द् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; मध्यम-पुरुष-सर्वनाम

• गुणिनः: virtuous
• गुणिनः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गुणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्; ‘जनान्’ इति विशेषणम्

• जनान्: people
• जनान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

Speaker

Girijā/Sailajā (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, face darkened by anger, lips trembling, delivers a sharp dharmic admonition to Śiva: do not disparage the virtuous by invoking your supreme Selfhood.

Characters & Entities

• Śarva (Śiva)
• Girijā (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the highest status should not become a pretext for contempt; dharma requires honoring the guṇin (the virtuous).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; this is an ethical instruction within a Shaiva narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.