Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

Devanagari script

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

Transliteration

svapnotpātāniti bahūñśaṃsañśaṃsannitastataḥ | bahūnuccāṭayāṃcakre sa vighneśaḥ puraukasaḥ

Translation

Proclamant çà et là de nombreux présages issus des rêves, ce Vighneśa parmi les gens de la cité fit fuir beaucoup de personnes, saisies d’effroi.

Word by Word

• स्वप्नोत्पातान्: dream-omens
• स्वप्नोत्पातान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वप्नोत्पात (प्रातिपदिक) = स्वप्न (प्रातिपदिक) + उत्पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक निपात

• बहून्: many
• बहून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘(जनान्/वचनानि)’ इत्यध्याहार्य

• शंसन्: proclaiming
• शंसन्: Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √शंस् (धातु); शतृ-प्रत्ययान्त (वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे

• शंसन्: repeatedly proclaiming
• शंसन्: Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √शंस् (धातु); शतृ-प्रत्ययान्त
• Form: पुनरुक्त-शतृ (repeated participle)

• इतस्ततः: here and there
• इतस्ततः: Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इतस्ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), दिशावाचक (here and there)

• बहून्: many (people)
• बहून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘जनान्’ (people) इत्यर्थे

• उच्चाटयाम्: to drive away/expel
• उच्चाटयाम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: उच्चाटय (णिजन्त-धातु; √चट्/√चाट् causative sense)
• Form: णमुल्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerundial noun/infinitival), कर्मार्थे; ‘उच्चाटयितुम्’ इत्यर्थे

• चक्रे: did/undertook
• चक्रे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विघ्नेशः: Vighneśa (Lord of obstacles)
• विघ्नेशः: Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विघ्नेश (प्रातिपदिक) = विघ्न (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुरौकसः: the city-dweller
• पुरौकसः: Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरौकस् (प्रातिपदिक) = पुर (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नगरवासी’

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A figure called 'Vighneśa' among townspeople moving through lanes, gesturing emphatically while recounting many dream-omens; crowds gather, then families depart with bundles, leaving streets emptier.

Characters & Entities

• svapnotpāta (dream-omens)
• Vighneśa
• puraukasaḥ (citizens)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fear spreads quickly when ominous signs are amplified; discernment and dhārmic steadiness are required in times of crisis.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī remains the setting; the verse depicts how omens affect the sacred city’s populace.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; it narrates social consequences of proclaiming omens.