Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

प्रियस्थानमिदं त्याज्यं दुष्टदृष्टिविदूषितम् । असौ क्रूरोति निकटमुपविष्टोऽतिहृष्टवत्

priyasthānamidaṃ tyājyaṃ duṣṭadṛṣṭividūṣitam | asau krūroti nikaṭamupaviṣṭo'tihṛṣṭavat

Ce lieu chéri doit être quitté : il a été souillé par un regard mauvais. Ce cruel s’est assis tout près, comme s’il se complaisait dans une joie excessive.

प्रियस्थानम्dear place
प्रियस्थानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular; (प्रियस्य स्थानम्)
इदम्this
इदम्:
Karta (Apposition/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular
त्याज्यम्should be left
त्याज्यम्:
Vidhi (Obligation/विधेय)
TypeAdjective
Root√tyaj (त्यज् धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘to be abandoned’
दुष्टदृष्टिविदूषितम्polluted by an evil glance
दुष्टदृष्टिविदूषितम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootduṣṭa (प्रातिपदिक) + dṛṣṭi (प्रातिपदिक) + vi-√dūṣ (दूष् धातु)
Formसमासान्त पद; क्त-प्रत्ययान्त ‘विदूषित’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘(दुष्टया दृष्ट्या) विदूषितम्’
असौthat one (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootasau (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular
क्रूरःcruel
क्रूरः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootkrūra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; nominative singular; agreeing with ‘असौ’
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
निकटम्nearby
निकटम्:
Adhikarana (Proximity/देशाधिकरण)
TypeNoun
Rootnikaṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; accusative singular; क्रियाविशेषणवत् (as adverbial accusative)
उपविष्टःsat
उपविष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootupa-√viś (विश् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘having sat down’
अतिहृष्टवत्as if very delighted
अतिहृष्टवत्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootati (अव्यय) + hṛṣṭa (√hṛṣ धातु; कृदन्त) + vat (वत्-प्रत्यय)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण; ‘अतिशयेन हृष्ट इव’

Pārāvatī/vihaṃgamī (the frightened mate), addressing the male bird

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Scene: The female bird urges abandoning the beloved spot, saying it is tainted by an evil gaze; nearby the hawk sits close, appearing delighted in cruelty.

Ś
Śyena (hawk)
P
Pārāvatī (female bird/mate)

FAQs

Prudence is dharma: when a place becomes morally ‘contaminated’ by hostile intent, one should withdraw and seek safer ground.

No tīrtha is named; the line is part of a Kāśī Khaṇḍa story used to convey moral instruction.

None.