Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

क्षेत्रस्य परमं तत्त्वमेतदेव प्रिये ध्रुवम् । संसाररोगग्रस्तानामिदमेव महौषधम्

kṣetrasya paramaṃ tattvametadeva priye dhruvam | saṃsārarogagrastānāmidameva mahauṣadham

Bien-aimée, ceci est assurément la vérité suprême et certaine du saint kṣetra : pour ceux que tourmente la maladie du saṃsāra, ceci seul est le grand remède.

क्षेत्रस्यof the sacred field (kṣetra)
क्षेत्रस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
परमम्supreme
परमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्त्वम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
तत्त्वम्principle; truth
तत्त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्त्वम् इति समानाधिकरणम्
एवindeed; alone
एव:
Sambandha-bodhaka (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
Formअव्यय (emphatic particle)
प्रियेO beloved
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
ध्रुवम्certain; fixed
ध्रुवम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; एतत्/तत्त्वम् इत्यस्य विशेषणम्
संसार-रोग-ग्रस्तानाम्of those afflicted by the disease of saṃsāra
संसार-रोग-ग्रस्तानाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ग्रस्)
Formतत्पुरुष-समास (संसाररोगेण ग्रस्ताः); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
इदम्this
इदम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
एवindeed; alone
एव:
Sambandha-bodhaka (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
Formअव्यय (emphatic particle)
महा-औषधम्a great medicine
महा-औषधम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + औषध (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; इदम् इति समानाधिकरणम्

Śiva (deduced from vocative 'priye' and theological tone; continuing instruction)

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Devī (addressed ‘priye’)

Scene: Śiva speaks to Devī in a serene Kāśī setting; behind them, the city appears as a luminous ‘medicine’—temples, ghāṭas, and a subtle aura like healing light spreading over afflicted beings.

K
Kāśī-kṣetra
S
Saṃsāra-roga
M
Mahauṣadha
M
Mokṣa

FAQs

Kāśī’s sacred practice is framed as a definitive cure for the existential illness of saṃsāra.

The Kāśī-kṣetra itself—understood as a liberating field where Śiva’s grace is concentrated.

No single rite is named here; it summarizes the preceding pilgrimage/worship as the “great medicine.”