Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 60

Devanagari script

काश्यां लिंगान्यनेकानि मुने संति पदेपदे । कृत्तिवासेश्वरं लिंगं सर्वलिंगशिरः स्मृतम्

Transliteration

kāśyāṃ liṃgānyanekāni mune saṃti padepade | kṛttivāseśvaraṃ liṃgaṃ sarvaliṃgaśiraḥ smṛtam

Translation

À Kāśī, ô sage, il y a des liṅgas à chaque pas; pourtant le liṅga de Kṛttivāseśvara est tenu pour la « tête » parmi tous les liṅgas.

Word by Word

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• लिङ्गानि: liṅgas, emblems
• लिङ्गानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• अनेकानि: many
• अनेकानि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; विशेषण

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative); एकवचन

• सन्ति: are
• सन्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष; बहुवचन

• पदे: at a step/place
• पदे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• पदे: at every step (lit. step by step)
• पदे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; पुनरुक्ति (reduplication)

• कृत्तिवासेश्वरम्: Kṛttivāseśvara
• कृत्तिवासेश्वरम्: Viśeṣya (Apposition to next noun/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: कृत्ति-वास-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; समासः—कृत्तिवासस्य ईश्वरः

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• सर्वलिङ्गशिरः: the chief of all liṅgas
• सर्वलिङ्गशिरः: Viśeṣaṇa (Predicate nominative/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सर्व-लिङ्ग-शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; समासः—सर्वेषां लिङ्गानां शिरः (head/chief)

• स्मृतम्: is remembered/called
• स्मृतम्: Kriyā (Predication/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense: ‘is called/remembered’)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśī-khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṛttivāseśvara (within Kāśī)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: A sage addressed as ‘mune’

Visual Art Cues

Scene: A map-like sacred city scene: Kāśī lanes dotted with small liṅga shrines; at the center, a larger sanctum for Kṛttivāseśvara depicted as the ‘head’—perhaps elevated or crowned, with devotees converging.

Characters & Entities

• Kāśī
• Liṅga
• Kṛttivāseśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Among countless sacred forms in Kāśī, certain shrines are singled out as especially potent for worship and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṛttivāseśvara Liṅga in Kāśī (near the Haṃsatīrtha context).

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied priority of worship/darśana of Kṛttivāseśvara among Kāśī’s many liṅgas.