Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

पुनरत्रैव निवसञ्ज्ञानं प्राप्स्यत्यनुत्तमम् । तेन ज्ञानेथ संप्राप्ते मोक्षमाप्स्यत्यनुत्तमम्

punaratraiva nivasañjñānaṃ prāpsyatyanuttamam | tena jñānetha saṃprāpte mokṣamāpsyatyanuttamam

Ensuite, demeurant ici de nouveau, il obtiendra la connaissance sans égale ; et, cette connaissance acquise, il atteindra la délivrance suprême (mokṣa).

पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय (again)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय
निवसन्dwelling (while living)
निवसन्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + वस् (धातु) → निवसत् (कृदन्त, शतृ)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle, शतृ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्राप्स्यतिwill attain
प्राप्स्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (ज्ञानम्)
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; 'by that/thereby'
ज्ञानेin/with knowledge
ज्ञाने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण
इथthen
इथ:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइथ (अव्यय)
Formसमुच्चय/अनुक्रमार्थक-अव्यय (here: then/thereupon)
संप्राप्तेwhen (it is) attained
संप्राप्ते:
Sati-saptami (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आप्स्यतिwill attain
आप्स्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (मोक्षम्)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Kāśī/Avimukta-kṣetra

Type: kshetra

Listener: dvijas/pilgrims

Scene: A redeemed being returning to Kāśī: seated near the Gaṅgā at dawn, receiving instruction (upadeśa) from a serene ascetic/Śiva-symbolic presence; a subtle light rising from the heart signifying ‘anuttama jñāna’, culminating in a luminous release (mokṣa).

K
Kāśī
J
jñāna
M
mokṣa

FAQs

Kāśī ultimately leads the soul toward jñāna and mokṣa; even after suffering, return to the kṣetra can culminate in liberation.

Kāśī/Vārāṇasī, praised as a mokṣa-bestowing sacred field.

No specific ritual; the implied discipline is continued residence/devotion in Kāśī leading to spiritual knowledge.