Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

कैवल्यं यत्परं ब्रह्म निराकारमगोचरम् । तं पुं मूर्त्या परिणतं भक्तानां भक्तिहेतुतः

kaivalyaṃ yatparaṃ brahma nirākāramagocaram | taṃ puṃ mūrtyā pariṇataṃ bhaktānāṃ bhaktihetutaḥ

Ce Brahman suprême—la Délivrance même—sans forme et hors de portée des sens : cette Réalité prend une forme incarnée pour les dévots, comme cause et soutien de leur bhakti.

कैवल्यम्absolute aloneness/liberation
कैवल्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकैवल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन
यत्which
यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)
परम्supreme
परम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (यत्/ब्रह्म)
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निराकारम्formless
निराकारम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + आकार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (निर्गतः आकारः यस्य)
अगोचरम्beyond the range of senses
अगोचरम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्-प्रत्यय) + गोचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः
तम्that (him/it)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम
पुम्the Person (Puruṣa)
पुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुम्स् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; छान्दस/वैदिक-रूपम् (पुम् = पुमांसम्)
मूर्त्याby/into a form
मूर्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
परिणतम्transformed/manifested
परिणतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपरि (उपसर्ग) + नम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (परि-नम् → परिणत = transformed)
भक्तानाम्of devotees
भक्तानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
भक्ति-हेतुतःfor the sake of devotion / because of devotion
भक्ति-हेतुतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootभक्ति (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त: -तः = 'because of/from'); समासः—तत्पुरुषः (भक्तेः हेतुः)

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A metaphysical tableau: the formless Brahman suggested as vast luminous space, from which the Lord’s compassionate embodied form emerges, facing devotees; the contrast between nirākāra radiance and saguṇa icon is central.

B
Brahman
B
Bhakta (devotees)
M
Mūrti (divine form)

FAQs

The transcendent, formless Absolute compassionately becomes approachable through form, so devotion can arise and mature into liberation.

No single site is named; the verse provides a theological summit within the Kāśī tīrtha narrative context.

No explicit prescription; the verse legitimizes mūrti-upāsanā (worship/meditation on divine form) as a valid path for devotees.