Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 75

कालसाध्वसतोब्रह्मा प्राणायामं सदाचरेत् । योगिनः सिद्धिमापन्नाः सम्यक्प्राणनियंत्रणात्

kālasādhvasatobrahmā prāṇāyāmaṃ sadācaret | yoginaḥ siddhimāpannāḥ samyakprāṇaniyaṃtraṇāt

Brahmā, redoutant la puissance du Temps, pratiquait sans cesse le prāṇāyāma. Les yogins obtiennent la siddhi par la juste maîtrise du prāṇa.

कालसाध्वसतःof fear of time
कालसाध्वसतः:
Sambandha (Genitive—of Brahmā)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + साध्वस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य साध्वसम् = time-fear)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्राणायामम्prāṇāyāma
प्राणायामम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + आयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणस्य आयामः)
सदाalways
सदा:
Adverbial (time)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
आचरेत्should practice
आचरेत्:
Kriya (Main action)
TypeVerb
Rootआ + चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
योगिनःyogins
योगिनः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सिद्धिम्perfection/accomplishment
सिद्धिम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आपन्नाःhaving attained
आपन्नाः:
Visheshana (Qualifier of yoginaḥ)
TypeAdjective
Rootआ + पद् (धातु) → आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; (योगिनः) विशेषणम्
सम्यक्properly
सम्यक्:
Adverbial (manner)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (properly, completely)
प्राणनियंत्रणात्from control of the breath
प्राणनियंत्रणात्:
Apadana (Cause/Source—ablative)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + नियन्त्रण (प्रातिपदिक; नि + यम् धातु से)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणस्य नियन्त्रणम्)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: Brahmā seated in yogic composure practicing prāṇāyāma, with a subtle looming Kāla behind; nearby, accomplished yogins radiate calm power (siddhi) without display.

B
Brahmā
K
Kāla

FAQs

Even cosmic beings value prāṇāyāma; disciplined prāṇa-control is presented as a direct means to yogic accomplishment.

The Kāśīkhaṇḍa context frames these teachings as part of Kāśī’s liberating dharma, though no single tīrtha is named in this verse.

Regular practice of prāṇāyāma and proper regulation of prāṇa as a sustained discipline.