Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

vārāṇasīha karuṇāmayadivyamūrtirutsṛjya yatra tu tanuṃ tanubhṛtsukhena | viśveśadṛṅmahasi yatsahasā praviśya rūpeṇa tāṃ vitanutāṃ padavīṃ dadhāti

Ici, à Vārāṇasī, la Présence divine, toute de compassion—où l’être quitte aisément son corps—entre soudain dans l’éclat du regard de Viśveśa et, par sa forme nouvelle, atteint cette condition dilatée et sublime.

वाराणसीVārāṇasī
वाराणसी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)
करुणामयदिव्यमूर्तिःthe compassion-filled divine form
करुणामयदिव्यमूर्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकरुणामय + दिव्यमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; समासः कर्मधारय (करुणामयी च सा दिव्या मूर्तिः)
उत्सृज्यhaving cast off
उत्सृज्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-सृज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund) ‘having abandoned/released’
यत्रwhere
यत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक (where)
तुindeed, but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (but/indeed)
तनुम्body
तनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन
तनुभृत्सुखेनwith the ease of an embodied being
तनुभृत्सुखेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतनुभृत् + सुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (तनुभृतः सुखम्)
विश्वेशदृङ्महसिin the radiance of Viśveśvara’s gaze
विश्वेशदृङ्महसि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविश्वेश + दृक् + महस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन; समासः तत्पुरुष (विश्वेशस्य दृक् = विश्वेशदृक्; तस्य महः = विश्वेशदृङ्महः; तस्मिन्)
यत्which (that)
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (suddenly/quickly)
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund) ‘having entered’
रूपेणby (that) form
रूपेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन
वितनुताम्may (he) spread/extend
वितनुताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-तन् (धातु)
Formलोट् लकार (Imperative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन (आशीर्लिङ्ग/विधिलिङ्ग-प्रायः प्रयोगः)
पदवीम्path, state, course
पदवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपदवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन
दधातिplaces, bestows, assumes
दधाति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलट् लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Kāśī / Vārāṇasī (mokṣa-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Mahāmuni

Scene: A dying devotee on the ghats, serene and unafraid; above, Viśveśvara’s eyes emit a column of light that receives the subtle form, which blossoms into a luminous, expanded state.

V
Vārāṇasī
V
Viśveśvara

FAQs

Vārāṇasī is portrayed as a uniquely grace-filled place where liberation is facilitated through Viśveśvara’s direct divine agency.

Vārāṇasī (Kāśī), as the kṣetra where leaving the body is said to become spiritually efficacious.

None; the verse highlights salvific grace associated with the place and Viśveśvara rather than a specific ritual.