Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82

Devanagari script

इत्युक्त्वा तं महीपालं हस्ते धृत्वा तपोधनः । सानंगलेखा राज्ञीकं तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

Transliteration

ityuktvā taṃ mahīpālaṃ haste dhṛtvā tapodhanaḥ | sānaṃgalekhā rājñīkaṃ tasmiṃlliṃge layaṃ yayau

Translation

Ayant ainsi parlé, l’ascète, riche de tapas, prit ce roi par la main et, avec la reine Anaṅgalekhā, se résorba dans ce liṅga même.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (prior action)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महीपालम्: the king
• महीपालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (king: 'protector of earth'), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हस्ते: in (his) hand
• हस्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• धृत्वा: having held
• धृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: धृ (धातु) → धृत्वा (क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया

• तपोधनः: the ascetic
• तपोधनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (possessive: 'whose wealth is tapas' = ascetic), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अनंगलेखा: Anaṅgalekhā (name)
• अनंगलेखा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनङ्ग (प्रातिपदिक) + लेखा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (proper name), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• राज्ञीकम्: royal (retinue)/belonging to the queen
• राज्ञीकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: राज्ञीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying an implied 'group/retinue')

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• लिङ्गे: in the liṅga
• लिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• लयम्: dissolution/absorption
• लयम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ययौ: went/attained
• ययौ: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Unspecified (contextual narrator within Skanda’s Kāśī Māhātmya discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛddhakāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame)

Visual Art Cues

Scene: A radiant ascetic takes a king’s hand; the queen stands beside them. As they approach the Vṛddhakāleśvara liṅga, their bodies dissolve into light and merge into the liṅga, while lamps flicker and petals fall—witnesses stunned into silence.

Characters & Entities

• Vṛddhakāleśvara-liṅga
• Anaṅgalekhā (queen)
• mahīpāla (king)
• tapodhana (ascetic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is portrayed as a place where devotion and guidance culminate in laya—final merging in Śiva—beyond ordinary death.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Vṛddhakāleśvara liṅga (the same liṅga into which the devotees merge).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the verse narrates the salvific outcome (laya) associated with the liṅga.