Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 42

अतीवजीर्णवपुषं परिपिंगजटान्वितम् । मूर्तिमंतंमिव प्रांशुं धर्मं जनमनोहरम्

atīvajīrṇavapuṣaṃ paripiṃgajaṭānvitam | mūrtimaṃtaṃmiva prāṃśuṃ dharmaṃ janamanoharam

Son corps était d’un âge extrême; ses mèches emmêlées, fauves, entouraient sa tête—grand et charmant pour l’esprit des hommes, comme si le Dharma lui-même avait pris une forme visible.

अतीवexceedingly
अतीव:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अतिशयवाचक
जीर्णवपुषम्having a worn-out body
जीर्णवपुषम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootजीर्ण (कृदन्त) + वपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; जीर्ण = जॄ (धातु) + क्त; कर्मधारयः: जीर्णं वपुः
परिपिङ्गजटान्वितम्endowed with tawny matted locks
परिपिङ्गजटान्वितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय) + पिङ्ग (प्रातिपदिक) + जटा (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; अन्वित = अनु-इ (धातु) + क्त; समासः: पिङ्गाः जटाः यस्य/येन (तत्पुरुष/बहुव्रीह्यर्थ-सन्निकर्षः)
मूर्तिमन्तम्embodied, having form
मूर्तिमन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक) + मन्त (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तद्धितान्त (मतुप्/मन्त) = 'possessed of form'
इवas if, like
इव:
Upamana-marker (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय, उपमावाचक-निपात (particle of comparison)
प्रांशुम्tall, lofty
प्रांशुम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रांशु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
धर्मम्Dharma (righteousness)
धर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
जनमनोहरम्delighting people’s minds
जनमनोहरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजन (प्रातिपदिक) + मनोहर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: जनस्य मनोहरः

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and Naimiṣāraṇya sages

Scene: A towering, extremely aged ascetic with tawny matted locks encircling his head; despite frailty, his presence is luminous and mind-captivating—like Dharma personified standing before onlookers.

D
Dharma (personified)
T
Tapodhana (implied)

FAQs

True dharma shines through tapas and simplicity; a saint’s presence can manifest righteousness more than words.

Kāśī is glorified as a place where such dharma-embodying ascetics are encountered.

No specific rite is prescribed here; the focus is on the darśana and qualities of the ascetic.