Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अतितीक्ष्णैर्विषाणाग्रैस्तटानुच्चान्विदारयन् । खुराग्रैर्दलयन्भूमिं महोक्षोऽभिजगर्जतम्

Transliteration

atitīkṣṇairviṣāṇāgraistaṭānuccānvidārayan | khurāgrairdalayanbhūmiṃ mahokṣo'bhijagarjatam

Translation

Un grand taureau, déchirant les hautes berges du fleuve de la pointe acérée de ses cornes et martelant la terre de ses sabots, poussa un rugissement en s’élançant.

Word by Word

• अतितीक्ष्णैः: with very sharp
• अतितीक्ष्णैः: Karana (Instrument)
• Type: Adjective
• Root: अति + तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (अतिशयेन तीक्ष्णैः)

• विषाणाग्रैः: with horn-tips
• विषाणाग्रैः: Karana (Instrument)
• Type: Noun
• Root: विषाण + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विषाणस्य अग्राणि)

• तटान्: banks/embankments
• तटान्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्म

• उच्चान्: high
• उच्चान्: Karma (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: उच्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (तटान्)

• विदारयन्: tearing apart
• विदारयन्: Kriyā (Concomitant action)
• Type: Verb
• Root: वि √दॄ/दर् (धातु) (शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि; मुख्यक्रियासह (while tearing)

• खुराग्रैः: with hoof-tips
• खुराग्रैः: Karana (Instrument)
• Type: Noun
• Root: खुर + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (खुरस्य अग्राणि)

• दलयन्: crushing/splitting
• दलयन्: Kriyā (Concomitant action)
• Type: Verb
• Root: √दल् (धातु) (शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (while crushing/splitting)

• भूमिम्: the ground/earth
• भूमिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• महोक्षः: the great bull
• महोक्षः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: महत् + उक्षन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् उक्षः)

• अभिजगर्ज: roared loudly
• अभिजगर्ज: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अभि √गर्ज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तम्: at him
• तम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (एतत् पदं पाठे ‘अभिजगर्ज तम्’ इति, ‘तं’ = तं बालम्/तं जनम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā-taṭa in Kāśī (ghāṭa landscape implied)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A massive bull charges in, ripping up high riverbanks with razor horn-tips and pounding the ground with sharp hooves, roaring thunderously toward the child-ascetic near the sacred river.

Characters & Entities

• Bhūtas
• Mahokṣa (great bull-form apparition)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even earth-shaking intimidation is ultimately powerless against disciplined spiritual practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśīkhaṇḍa’s sacred Kāśī milieu frames the episode; this verse does not name a distinct tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.