Home›Skanda Purana›Brahma Khanda›Setubandha Mahatmya›Adhyaya 4›Shloka 64
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 64

Devanagari script

श्रीसूत उवाच । युष्माकमेवं कथितं मुनीन्द्रा यन्मध्यतस्तीर्थमिदं स्थली कृतम् । यथा महीध्राः सहसा बिडौजसा विच्छिन्नपक्षा इह पेतुरुन्नताः

Transliteration

śrīsūta uvāca | yuṣmākamevaṃ kathitaṃ munīndrā yanmadhyatastīrthamidaṃ sthalī kṛtam | yathā mahīdhrāḥ sahasā biḍaujasā vicchinnapakṣā iha peturunnatāḥ

Translation

Śrī Sūta dit : «Ô seigneurs des sages, vous avez ainsi exposé comment ce tīrtha, en son milieu, devint terre ferme ; comment des montagnes hautes tombèrent ici soudain, leurs ailes tranchées par le Puissant».

Word by Word
श्री-सूतःthe venerable Sūta
श्री-सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + सूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् सूतः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
युष्माकम्of you (all)
युष्माकम्:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी) बहुवचन; सर्वनाम
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus/in this manner)
कथितम्told
कथितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकथित (कृदन्त; √कथ् धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘told/said’
मुनीन्द्राःO lords of sages
मुनीन्द्राः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन (8th/सम्बोधन) बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां इन्द्राः)
यत्that/which
यत्:
Sambandha (Relative connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (relative pronoun used as indeclinable ‘that/which’)
मध्यतःfrom the middle
मध्यतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (from the middle)
तीर्थम्the sacred ford/place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचन
इदम्this
इदम्:
Visheshya (Apposition/विशेष्य)
TypeNoun
Rootइदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचन; सर्वनाम
स्थली(into) dry land/plain
स्थली:
Karma (Object complement/कर्म-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्थली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचन; ‘dry land/plain’ (उपपदत्वेन)
कृतम्made
कृतम्:
Kriya (Result state/क्रिया)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि भावः ‘made’
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)
मही-ध्राःmountains
मही-ध्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महीम् धरन्ति)
सहसाsuddenly
सहसा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (suddenly/forcibly)
बिडौजसाby Biḍaujas’s power
बिडौजसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबिडौजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया) एकवचन; ‘by the power of Biḍaujas’ (इन्द्र/वज्र-शक्ति इत्यर्थे)
विच्छिन्न-पक्षाःwith wings cut off
विच्छिन्न-पक्षाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविच्छिन्न (कृदन्त; √छिद्) + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचन; बहुव्रीह्यर्थे कर्मधारय/तत्पुरुषभावः ‘whose wings are cut’
इहhere
इह:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here)
पेतुःfell
पेतुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पत् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
उन्नताःlofty
उन्नताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउन्नत (कृदन्त; √नम् धातु with उद्- उपसर्ग)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘lofty/raised’
Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Munīndras / Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Sūta addressing assembled sages; behind them a visionary tableau shows winged mountains falling, their wings severed by a mighty deity (Indra), and the tīrtha’s middle becoming land.

Characters & Entities
S
Sūta
C
Cakratīrtha

FAQs

Purāṇic tīrtha-māhātmya frames natural features as results of dharmic-cosmic acts, inviting reverence for the place as sacred testimony.

The passage continues the glorification and explanation of Cakratīrtha in the Setukhaṇḍa.

No prescription is stated here; it is a narrative bridge emphasizing the tīrtha’s origin-story.

←Previous Verse
Next Verse→