Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 23

मुनय ऊचुः । रंभां किमर्थमशपत्कौशिकः सूतनंदन । कथं गता शिलाभूता कपितीर्थं सुरांगना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरान्मुनिसत्तम

munaya ūcuḥ | raṃbhāṃ kimarthamaśapatkauśikaḥ sūtanaṃdana | kathaṃ gatā śilābhūtā kapitīrthaṃ surāṃganā | etannaḥ sarvamācakṣva vistarānmunisattama

Les sages dirent : «Pour quelle raison Kauśika maudit-il Rambhā, ô fils de Sūta ? Et comment cette nymphe céleste, changée en pierre, parvint-elle à Kapitīrtha ? Dis-nous tout cela en détail, ô le meilleur des sages.»

मुनयःthe sages
मुनयः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
रम्भाम्Rambhā
रम्भाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरम्भा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
किमर्थम्why; for what reason
किमर्थम्:
Sambandha (Interrogative adverb/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; प्रश्नार्थक-अव्यय (for what reason?)
अशपत्cursed
अशपत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशप् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कौशिकःKauśika (Viśvāmitra)
कौशिकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूतनन्दनO son of Sūta
सूतनन्दन:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसूत + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सूतस्य नन्दनः)
कथम्how
कथम्:
Sambandha (Interrogative adverb/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (how?)
गताwent; having gone
गता:
Kriya (State/result/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘गत’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्/विधेय (surāṅganā)
शिलाभूताturned into stone
शिलाभूता:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिला (प्रातिपदिक) + भू (धातु) + क्त (कृत्)
Formभू-धातोः क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सुराङ्गना)
कपितीर्थम्to Kapi-tīrtha
कपितीर्थम्:
Karma (Goal/कर्म)
TypeNoun
Rootकपि + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/गत्यर्थे लक्ष्य), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
सुराङ्गनाthe celestial maiden (apsaras)
सुराङ्गना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर + अङ्गना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् अङ्गना)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
नःof us; to us
नः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध) बहुवचन; एन्क्लिटिक रूपम्
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (एतत्)
आचक्ष्वtell; explain
आचक्ष्व:
Kriya (Imperative/आज्ञा)
TypeVerb
Rootआ + चक्ष् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
विस्तरात्in detail
विस्तरात्:
Sambandha (Manner/प्रकार)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/अव्ययीभावार्थे), एकवचन; ‘विस्तरेण’ इत्यर्थे (in detail)
मुनिसत्तमO best of sages
मुनिसत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषप्रायः (‘श्रेष्ठो मुनिः’)

Munis (Sages)

Tirtha: Kapitīrtha

Type: kshetra

Listener: mūnayaḥ/ṛṣayaḥ

Scene: Forest hermitage assembly: sages seated in a semicircle, addressing Sūta with raised palms; in the background, a faint vignette of Rambhā as stone near a coastal tīrtha hints at the story to come.

R
Rambhā
K
Kauśika (Viśvāmitra)
K
Kapitīrtha
S
Sūta

FAQs

Māhātmya is transmitted through inquiry and faithful listening; understanding a tīrtha’s backstory deepens devotion and dharmic orientation.

Kapitīrtha, whose fame prompts the sages to request the full narrative.

No explicit ritual is stated; the implied practice is śravaṇa—listening to the tīrtha-māhātmya in detail.